Hoe die voorstellen hun weg naar het regeerakkoord vinden, bleek bij de recente formatie van het kabinet-Jetten. In november 2025 stuurde Buitendijk namens de gezamenlijke topambtenaren een brief aan informateur Sybrand Buma, vol aanbevelingen voor het nieuwe beleid. Een paar maanden later stelde hij zelf tevreden vast dat "veel elementen" uit die brief in het regeerakkoord waren beland. In diezelfde column schreef Buitendijk dat het akkoord "aansluit bij de beweging die het SGO als bestuursraad voor het Rijk al heeft ingezet".

In maart 2026 volgde er nog een brief, waarin Buitendijk namens de ambtelijke top uitlegde hoe de rijksdienst de kabinetsplannen gaat waarmaken. De boodschap was onmiskenbaar: de topambtenaren werken graag mee aan de plannen die ze grotendeels zelf hadden voorgesteld.

Vrij vertaald komt het hierop neer: de ambtelijke top bedenkt de voorstellen, ziet ze vervolgens terug in het regeerakkoord, en biedt daarna netjes aan om diezelfde voorstellen ook uit te voeren. Zo is adviseren bij Gert-Jan Buitendijk langzaam veranderd in besturen. Wie is deze man, en hoeveel macht heeft hij werkelijk?

De baas van alle bazen
Gert-Jan Buitendijk is secretaris-generaal (SG) van het ministerie van Algemene Zaken. Dat is de hoogste ambtenaar van het departement van de premier. Elke week zit Buitendijk een besloten overleg voor: het SG-beraad, ook wel het SGO genoemd. Daar schuiven de hoogste ambtenaren van alle dertien ministeries aan. Ministers komen en gaan; deze overheidsfunctionarissen blijven. Toen Mark Rutte in 2024 vertrok en op zijn fiets wegreed, stond Buitendijk samen met Dick Schoof in de deuropening toe te kijken. Dat beeld zegt genoeg: de politiek wisselt, de ambtelijke top blijft staan.

Het SG-beraad bestaat al sinds 1902. Toch is het juridisch bijna onzichtbaar. Er is geen wet die het instelt en geen reglement dat zijn macht begrenst. Oud-SG Roel Bekker schrijft in zijn boek De hoogste ambtenaar (2024): "Het was volstrekt informeel, er was geen agenda, en geen verslag." Wikipedia is nog duidelijker: "In de praktijk worden veel dagelijkse besluiten genomen in het SG-beraad en is de bekrachtiging door het kabinet slechts een formaliteit."

Een deur die op slot blijft
NieuwRechts vroeg het ministerie van Algemene Zaken om opheldering. De Rijksvoorlichtingsdienst bevestigde dat het SG-beraad "soms ook besluitvormend" is: de topambtenaren maken er dus gezamenlijke keuzes over het hele Rijk. Geen onschuldig praatclubje dus. Toch komt er niets naar buiten: geen agenda, geen notulen. Wie via een Woo-verzoek stukken opvraagt, vangt bot. In een interne notitie uit juni 2024 schreven de SG's aan elkaar: "Het moet niet meer mogelijk zijn om alle documenten over een bepaald onderwerp op te vragen."

Het SG-beraad vindt elke woensdagmiddag plaats op het ministerie van Algemene Zaken, bevestigt de Rijksvoorlichitngsdienst. Het overleg van ministeriële onderraden vindt elke dinsdagochtend plaats. Toen NieuwRechts eerder dit jaar langsging bij het ministerie, stonden de dienstauto's al voor de deur. Bij een vraag naar het SG-beraad zei de receptioniste van het ministerie: "Ik mag er niets over zeggen."

Vier petten op één hoofd
En dan Buitendijk zelf. Zijn positie is uniek, want hij verenigt meerdere machtige rollen in één persoon. Hij is voorzitter van het SG-beraad. Hij is van rechtswege coördinator van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten: de AIVD, de MIVD en de NCTV. Sinds de oorlog in Oekraïne is deze coördinerende rol alleen maar zwaarder geworden, stelt Bekker in zijn boek. Bovendien zit Buitendijk de HCEU voor: het besloten ambtelijke overleg dat de Nederlandse positie in Brussel vaststelt, nog vóórdat politici er iets over mogen zeggen.

Niet voor niets noemt Parlement.com de SG van Algemene Zaken "de machtigste ambtenaar van het land". Oud-SG Roel Bekker omschrijft Buitendijks functie als dat van een "spin" of "sfinx": iemand die processen stuurt zonder zelf op te vallen.

Hij bepaalt wie er aan tafel zit
Zijn grootste machtsmiddel is minder bekend. Als voorzitter van het SG-beraad beslist Buitendijk ook mee over wie de nieuwe topambtenaren worden. Als "vacaturehouder" draagt hij kandidaten voor SG-posten voor. Zo bepaalt hij in de praktijk wie er aan zijn eigen tafel komt te zitten. Uit onderzoek van NieuwRechts blijkt dat hij bij zes van de acht recente SG-benoemingen aantoonbaar de vacaturehouder was — onder wie die van Economische Zaken, Defensie, Justitie, Onderwijs en Volksgezondheid. Zijn hand reikt, direct of indirect, tot zo'n 21 van de ongeveer 100 hoogste rijksfuncties.

Dat creëert een opvallende band. De benoemde SG's weten dat ze hun stoel mede aan Buitendijk te danken hebben. En daar zit geen enkele onafhankelijke commissie of Kamercontrole tussen. Pikant detail: Buitendijk werd zelf SG van Algemene Zaken in september 2020 — precies in een periode waarin de politieke verantwoording over topbenoemingen tijdelijk was versoepeld. Wie hém toen voordroeg, is nooit openbaar gemaakt.

De man die liever onzichtbaar blijft
Buitendijk zoekt de schijnwerpers zelf niet op. Toen hij begin 2023 een zeldzaam dubbelinterview gaf aan NRC — samen met collega-SG Maarten Schurink — was het zijn eerste interview als secretaris-generaal. De twee topambtenaren bepleitten er dat ambtenaren buiten het politieke debat horen te blijven en dat Kamerleden hen niet langer met naam en toenaam moeten noemen. En anders dan ministers, benadrukten ze, hoeft de ambtelijke top zich publiekelijk niet te verantwoorden.

Tegelijk erkende Buitendijk iets opvallends: dat ambtenaren steeds politieker zijn gaan werken. "Je ziet dat de politieke dimensie een steeds belangrijkere rol speelt", zei hij. Bij het pensioenakkoord dacht hij naar eigen zeggen actief mee over de vraag hoe je een wet door de Eerste Kamer loodst. Zo lopen adviseren en meebesturen ongemerkt in elkaar over.

Buitendijk vervult zijn politieke rol al vóór het kabinet-Jetten. Al in april 2021 schreef hij als SGO-voorzitter aan informateur Herman Tjeenk Willink dat ambtenaren vrij moeten zijn om "(kritische) tegenspraak te geven", "óók op momenten dat dit even niet zo goed uitkomt". Veelzeggend detail uit het NRC-gesprek: op Buitendijks bureau stond een miniatuur van het Torentje, terwijl de premier destijds iets verderop zetelde.

"Ík beslis, niet de minister"
Dat de macht van een SG verder gaat dan alleen adviseren, geven oud-topambtenaren zelf toe. Oud-SG Hans van der Vlist vertelde in een interview hoe hij over directeursbenoemingen dacht. Zelf zei hij tegen een minister: "Je mag alle mensen aanreiken die jij voor deze functie belangrijk vindt, maar ík beslis. Want komt er morgen een andere politicus, dan moet de organisatie er nog steeds staan. En daar ben ik verantwoordelijk voor." 

Daarnaast beschreef Van der Vlist hoe SG's onderwerpen soms bewust van de agenda van de ministerraad halen "omdat ze nog niet rijp zijn". Met andere woorden: de topambtenaren bepalen wat de ministers wél en niet te zien krijgen.

Oud-Kamervoorzitter Khadija Arib en strafrechtadvocaat Michael Ruperti spraken eerder al over de verstrekkende macht van topambtenaren in Den Haag. En Arnon Grunberg vertelde eind 2024 bij Buitenhof dat topambtenaren op het ministerie Justitie en Veiligheid vastbesloten waren om "zoveel mogelijk zand in de machine te strooien" bij de strenge asielplannen van het kabinet-Schoof. De boodschap was duidelijk: als bepaalde beleidsvoornemens niet goed vallen bij de ambtelijke top, wordt er niet zomaar meegewerkt aan de uitwerking ervan.

Wie controleert de controleurs?
En daar wringt het. De Tweede Kamer hoort de macht te controleren. Maar Kamerleden mogen door de zogeheten Oekaze-Kok niet zomaar met ambtenaren praten; alles loopt via de minister. Zo blijft een groot deel van de besluitvorming buiten beeld. Toch groeit de aandacht: vorige maand stelde FvD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen schriftelijke vragen aan premier Jetten over het SG-beraad. De Britse hoogleraar Matthew Flinders vatte het probleem scherp samen: "De ministeriële verantwoordelijkheid blijkt steeds vaker een schild voor de uitvoerende macht, in plaats van een wapen waarmee het parlement een echte en volledige verantwoording kan eisen."

Buitendijk is dus geen minister. Hij staat op geen enkel stembiljet. Toch zit hij op het snijpunt van beleid, benoemingen en geheime diensten — jaar in, jaar uit, terwijl kabinetten komen en gaan. Machtig, permanent en vrijwel onzichtbaar. De schaduwpremier van Nederland, waar de media nooit over schrijven.