Aanleiding voor de vragen was een berekening van De Nederlandsche Bank (DNB), waaruit bleek dat pensioenfondsen en banken in de eerste helft van 2025 al 23 miljard euro verloren op Europese staatsleningen, vooral op Duitse en Franse obligaties. De rente steeg, en dat drukte de waarde van die obligaties.

Volgens DNB bezitten Nederlandse instellingen samen 531 miljard euro aan buitenlandse staatsobligaties. Ongeveer een derde daarvan bestaat uit Franse en Duitse leningen. Door de hogere rente zakte de waarde van die bezittingen fors — en dat raakte vooral pensioenfondsen, die veel van hun risico’s hebben afgedekt met rentederivaten. Dit meldde De Telegraaf eind september.

Rentederivaten zwaar ‘out-of-the-money’
Uit de cijfers die minister van Sociale Zaken naar de Eerste Kamer stuurde, blijkt dat pensioenfondsen door die rentestijging diep in de min staan met hun renteafdekking. De zogeheten derivatenpositie stond medio 2025 op –91,4 miljard euro.

De tabel van DNB laat een duidelijke trend zien: waar fondsen in 2021 nog kleine winsten boekten, doken ze daarna steeds dieper in het rood. In 2023 stond de positie al ruim –121 miljard euro, waarna het verlies iets afnam maar fors bleef.

De omvang van de derivatenmarkt onderstreept hoe groot het belang is: pensioenfondsen hebben samen een exposure van zo’n 2.000 miljard euro in deze contracten. Ze gebruiken deze om hun verplichtingen af te dekken tegen renteschommelingen.

Minister: ‘Dekkingsgraad stijgt door hogere rente’
Minister van Sociale Zaken Mariëlle Paul (VVD) erkent de verliezen, maar nuanceert het beeld. Een hogere rente is volgens haar niet per se slecht nieuws voor pensioenfondsen. “De verplichtingen van een pensioenfonds dalen veel harder dan het pensioenvermogen bij een stijgende rente,” schrijft ze. Daardoor stijgt de dekkingsgraad en kunnen de uitkeringen juist toenemen.

Met andere woorden: de papieren verliezen op obligaties en derivaten worden deels gecompenseerd doordat toekomstige pensioenen goedkoper worden om te betalen. Toch geeft de minister toe dat de afdekking van renterisico’s de afgelopen jaren sterk is toegenomen. De looptijd van de rentederivaten steeg van gemiddeld 18 naar 23 jaar, blijkt uit DNB-data. 

Geheimzinnigheid over verkoopderivaten
Op vragen over hoeveel derivatenfondsen moeten afstoten bij de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, bleef de minister vaag. Vanwege “bedrijfsgevoelige informatie” kan daarover geen inzicht worden gegeven.

Duidelijk is wel dat veel fondsen hun posities zullen afbouwen zodra ze onder de nieuwe regels vallen. “Door de rentestijging zijn de derivaten sterk out-of-the-money. Het is dus reëel om aan te nemen dat fondsen verliezen zullen nemen bij de overgang,” stelt Van Rooijen.

Bijna 100 mld Pensioenverlies

Antwoorden minister Paul van SZW op vragen van Martin van Rooijen
Op 30 oktober, na de verkiezingen
(5) pic.twitter.com/Dn3SEaSDHy

— Martin van Rooijen (@MvRooijen) November 9, 2025