Het Ministerie van Justitie en Veiligheid bevestigt dat het om 658 zaken gaat, verdeeld over 534 personen. Samen goed voor ongeveer veertien jaar aan opgelegde gevangenisstraffen. Als er niets gebeurt, kunnen deze straffen in 2026 verlopen.

Vooral korte straffen in de knel
In vrijwel alle gevallen gaat het om korte celstraffen. Volgens het ministerie betreft het in meer dan 99 procent van de gevallen straffen tussen één en zestig dagen. Het gaat vaak om relatief lichte vergrijpen, zoals diefstal of het niet betalen van boetes.

Normaal gesproken komt verjaring vooral voor bij mensen die niet meer te vinden zijn. Bijvoorbeeld omdat zij in het buitenland verblijven. Maar de huidige situatie is anders. Veel veroordeelden zijn gewoon in Nederland, maar wachten thuis tot er plek is in de gevangenis.

Door het cellentekort worden mensen met korte straffen vaak niet actief opgespoord. De politie geeft daar geen prioriteit aan. Dat vergroot de kans dat de straf uiteindelijk verjaart.

Oproep om straffen om te zetten
In de Tweede Kamer groeit de druk om in te grijpen. Een meerderheid van de Kamer wil voorkomen dat veroordeelden vrijuit gaan. Zij pleiten ervoor om korte celstraffen om te zetten in alternatieve straffen, zoals elektronisch toezicht met een enkelband.

CDA-Kamerlid Jeltje Straatman verwoordde dat standpunt scherp. „Als straffen door verjaring en het cellentekort niet lukt, dan is straffeloosheid voor mij geen serieus alternatief.”

Hoe werkt verjaring?
Wanneer een straf verjaart, hangt af van de ernst van het delict. Voor lichtere misdrijven geldt meestal een termijn van drie tot vijf jaar. Bij zwaardere delicten kan dat oplopen tot tien of zelfs twintig jaar. Een levenslange gevangenisstraf verjaart nooit.

Het probleem speelt nu vooral bij de kortere straffen. Juist die worden als eerste geraakt door capaciteitsproblemen in het gevangenissysteem.

Structureel probleem in gevangenissen
Het tekort aan cellen en personeel speelt al langer. De druk op het systeem is de afgelopen jaren verder toegenomen. Daardoor moeten er steeds vaker keuzes worden gemaakt over wie wel en niet direct een straf uitzit.

Sinds juli vorig jaar geldt al een noodmaatregel. Gevangenen met een straf tot één jaar mogen twee weken eerder naar huis. Dat moet ruimte vrijmaken, maar blijkt onvoldoende om het probleem op te lossen.

Gevolgen voor het strafrecht
De dreigende verjaring raakt aan een fundamenteel punt: de geloofwaardigheid van het strafrecht. Als opgelegde straffen niet worden uitgevoerd, kan dat het vertrouwen in het systeem ondermijnen.

Het ministerie geeft aan dat mensen van wie de straf bijna verjaart, met voorrang worden opgeroepen. Of dat voldoende is om alle gevallen op tijd af te handelen, is nog onzeker.