De commissie onderzocht de aspirant-omroepen Ongehoord Nederland en Omroep Zwart. De opdracht ging over de jaren 2022, 2023 en 2024. Tot onvrede van ON werd ook het onrustige jaar 2025 meegenomen in de beoordeling.

Het rapport had eigenlijk eind februari moeten verschijnen. Na het sturen van een conceptversie ontstond discussie met ON. Volgens de omroep volgden daarna maanden van stilte vanuit de commissie.

Commissie ziet structureel probleem
De evaluatiecommissie keek onder meer of eerdere kritiekpunten bij ON later terugkeerden. Daarbij werd ook gekeken naar uitspraken van de NPO Ombudsman. Volgens de commissie gaat het niet meer om beginnersfouten.

In het rapport staat: ‘De handelwijze is ook in de jaren erna niet in voldoende mate verbeterd.’ Daarna volgt een stevige conclusie over de inhoud van ON-programma’s. De commissie schrijft: ‘Terugkerende constateringen door de Ombudsman zijn het niet scheiden van feiten en meningen, het onvoldoende tegenspreken en doorvragen door presentatoren en daarmee het verspreiden van aantoonbaar onjuiste informatie. Hierdoor staat de betrouwbaarheid van de informatievoorziening van de publieke omroep onder druk. Dat vindt de commissie ernstig.’

Volgens de commissie raakt dit aan de kern van de publieke omroep. Zij stelt dat het ‘de wellicht belangrijkste kernwaarde van de publieke omroep’ aantast. Ook wordt gewaarschuwd dat een omroep die niet in lijn handelt met kernwaarden ‘schade toebrengt aan het gehele bestel’.

Omroep Zwart milder beoordeeld
Over Omroep Zwart is de commissie duidelijk milder. Ook die omroep werd onderzocht. Volgens de commissie levert Zwart, net als ON, een bijdrage aan de pluriformiteit van het bestel.

Wel moet Omroep Zwart volgens het rapport meer strategische focus aanbrengen. De omroep maakte weinig televisie-uren en trok met die programma’s weinig kijkers. De commissie schrijft: ‘De kijkcijfers op televisie zijn gering.’

Dat oordeel wordt direct gerelativeerd. In het rapport staat: ‘De zeggingskracht van kijkcijfers kent in dit geval beperkingen. Omroep Zwart richt zich nadrukkelijk op een platformonafhankelijk aanbod en stemt zijn strategie af op een generatie die ’de lineaire kanalen heeft verlaten.’

ON ziet poging tot uitsluiting
ON lag eerder al onder druk. In 2023 probeerde de NPO de omroep uit het bestel te krijgen. Toenmalig staatssecretaris Gunay Uslu legde dat verzoek naast zich neer.

ON en Omroep Zwart hebben nu een voorlopige erkenning tot 2029. In dat jaar moet de hervorming van de publieke omroep ingaan. Daarbij gaan elf ledenomroepen samen in vier omroephuizen. Omroep Zwart vond onderdak bij BnnVara. Voor ON ligt dat anders. Geen enkele omroep wilde met de rechtse omroep samen.

Vlemmix noemt rapport ‘extreem onzorgvuldig’
Vlemmix zegt tegenover De Telegraaf dat de commissie ‘geen neutraal oordeel geeft’. ‘Ze lijkt duidelijk vooringenomen te zijn. ON! wordt namelijk afgerekend op hetgeen dat het doet: de pluriformiteit brengen binnen het publieke bestel.’

Ook noemt hij de werkwijze van de commissie problematisch. Volgens hem is het rapport ‘extreem onzorgvuldig tot stand gekomen’. Hij wijst op beperkte wederhoor, het oprekken van de beoordelingsperiode en het niet meenemen van bezwaren van ON.

Vlemmix zegt dat hij meerdere keren schriftelijk bezwaar maakte. ‘Maar hier is nauwelijks iets mee gedaan. Sterker nog, ik werd zelf weggezet als een ’klager’, toen ik vragen stelde namens de omroep. Het is schandalig: kijkers, leden en achterban van de omroep worden hiermee weggezet.’

Volgens Vlemmix is het doel duidelijk. ‘Dit is in 2022-2023 al eens geprobeerd en gebeurt nu opnieuw. Toen is het niet gelukt en ON zal er ook dit keer alles aan doen om te zorgen dat het niet lukt: ons geluid, onze omroep, onze achterban horen bij het publieke bestel.’