Het gaat om het initiatiefwetsvoorstel Grondgebondenheid en Verantwoorde Mestafzet van ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis en voormalig NSC-Kamerlid Harm Holman. Het voorstel moet de melkveehouderij sterker koppelen aan grond en verantwoorde mestafzet. Maar in de landbouwsector is veel onrust ontstaan over de gevolgen voor boeren, mestverwerkers en transporteurs.

Die onrust nam toe toen bleek dat het voorstel al via het Europese TRIS-systeem is aangemeld bij de Europese Commissie. Dat gebeurde terwijl de Tweede Kamer het wetsvoorstel nog niet inhoudelijk heeft behandeld.

BBB: melding aan Brussel is niet volledig
Volgens Van Leeuwen en Smit zijn twee belangrijke onderdelen van het wetsvoorstel niet goed aan Brussel gemeld, aldus een persbericht. Het eerste is een beperking op mesttransport buiten een straal van 100 kilometer of buiten drie nieuwe vervoersregio’s. Dat zou worden geregeld via artikel 15a van de Meststoffenwet.

Het tweede punt gaat over de eis dat grond voor de graslandnorm in Nederland moet liggen. Volgens BBB Europa beperkt dit de interne markt voor dierlijke mest en verwerkte mest.

EU-landen moeten nieuwe technische voorschriften vooraf melden bij de Europese Commissie en andere lidstaten. Zo kunnen zij beoordelen of nationale regels de interne markt belemmeren. Volgens BBB is dat hier onvoldoende gebeurd.

Van Leeuwen spreekt van een ernstige omissie. “Nederland stuurt een halfbakken melding naar Brussel en hoopt dat niemand het merkt. Ondertussen worden mestmaatregelen doorgezet die de handel met onze buurlanden op het spel zetten.”

Vrees voor impliciet exportverbod
BBB wijst op een eerdere waarschuwing van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. RVO zou in september 2025 al hebben gewaarschuwd dat de vervoersbeperkingen kunnen neerkomen op een impliciet exportverbod.

Dat is gevoelig, omdat de mestmarkt niet stopt bij de Nederlandse grens. Nederlandse mest en verwerkte mestproducten worden ook afgezet in Duitsland, België en Frankrijk. Als transport over grotere afstand wordt beperkt, kan dat bestaande handelsstromen onder druk zetten.

Ook investeringen in mestverwerking en grensoverschrijdende afzet kunnen daardoor geraakt worden. Volgens BBB dreigen eerdere investeringen in de mestmarkt teniet te worden gedaan.

Van Leeuwen wil daarom dat Brussel de procedure vertraagt en Nederland dwingt tot een nieuwe melding. “Wij vragen de Commissie om aan de noodrem te trekken. Er moet een uitvoerig gemotiveerde mening afgegeven worden, zodat de standstill-termijn met zes maanden wordt verlengd en er een fatsoenlijke beoordeling kan plaatsvinden.”

Wat is TRIS?
TRIS staat voor Technical Regulation Information System. Via dit systeem melden EU-lidstaten nieuwe technische regels vooraf bij de Europese Commissie. Andere lidstaten kunnen dan meekijken.

Het doel is om te voorkomen dat nationale regels de Europese interne markt onnodig belemmeren. Als de Commissie of een andere lidstaat bezwaren heeft, kan de invoering van een maatregel worden uitgesteld. Dat heet de standstill-termijn.

BBB Europa wil dat die termijn pas gaat lopen nadat Nederland alle technische onderdelen correct heeft gemeld. “Wij verzoeken de Europese Commissie om een uitvoerig gemotiveerde opinie af te geven en Nederland te verplichten een aanvullende notificatie in te dienen met volledige onderbouwing”, zegt Van Leeuwen. “Ook dient zij te bevestigen dat de standstill-termijn pas ingaat wanneer alle technische voorschriften correct zijn gemeld.”

Landbouworganisaties voelen zich overvallen
De stap van BBB Europa past in bredere kritiek vanuit de landbouwsector. Meerdere organisaties reageerden verbaasd toen bleek dat het wetsvoorstel al bij de Europese Commissie ligt. De Nederlandse Akkerbouw Vakbond liet eerder weten dat zij “tot onze grote verbazing” had gezien dat het voorstel “zonder behoorlijke aankondiging” al in Brussel was voorgelegd. Volgens de NAV zijn eerder ingebrachte bezwaren nauwelijks verwerkt in de versie die nu is aangemeld.

NAV-voorzitter Adrie Vermeulen vindt het vreemd dat Brussel al is geïnformeerd voordat de Nederlandse politiek een besluit heeft genomen. “Het zou vreemd zijn om dit voorstel al in Brussel aan te kondigen voordat de Nederlandse politiek hier een besluit over heeft genomen.”

Ook de Nederlandse Melkveehouders Vakbond zegt te zijn “overvallen” door de stap. Vee en Logistiek Nederland noemt de melding opmerkelijk, juist omdat het parlement het voorstel nog niet heeft besproken. Agractie spreekt van een onaangename verrassing. Volgens die organisatie is het “nog allerminst zeker of dit voorstel in het parlement zal worden aangenomen”.

Ministerie: vooraf melden is normale procedure
Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur ziet dat anders. Volgens het ministerie is vooraf melden bij Brussel geen uitzonderlijke stap. Het zou juist de normale route zijn. De redenering is dat de Europese Commissie en andere lidstaten vroeg moeten kunnen beoordelen of een wetsvoorstel botst met Europese regels. Als er problemen zijn, kan het voorstel nog worden aangepast voordat de Tweede Kamer het behandelt.

Volgens het ministerie gaat het in deze fase om een technische controle, niet om een politieke beoordeling van het landbouwbeleid. “Er is zeker geen sprake van algemeen voorleggen van de conceptregelgeving”, aldus een woordvoerder.

Het ministerie vergelijkt de gang van zaken met het advies van de Raad van State. Ook die kijkt naar initiatiefwetsvoorstellen voordat de Tweede Kamer ze inhoudelijk behandelt.

Grinwis zelf verrast door timing
Opvallend is dat mede-indiener Pieter Grinwis zelf ook verrast reageerde op de indiening bij Brussel. Hij wist naar eigen zeggen niet dat het wetsvoorstel al was aangemeld.

Grinwis noemde de stap wat voorbarig, omdat hij nog bezig is met aanpassingen aan het voorstel. “Ik ben nog bezig om het voorstel aan te passen, en neem daarin ook de bezwaren mee die de NAV en andere partijen hebben voorgelegd.”

Volgens Grinwis is de versie die nu naar Brussel is gestuurd niet de versie die hij uiteindelijk wil indienen. Daardoor blijft onduidelijk welke tekst straks daadwerkelijk in de Tweede Kamer wordt behandeld.

Die situatie voedt de zorgen in de sector. Boerenorganisaties vragen zich af waarom een versie die nog niet definitief is, al Europees is genotificeerd.

FDF steunt BBB-actie
Farmers Defence Force reageert positief op het optreden van BBB Europa. De boerenactiegroep noemt de stap kortweg: “Respect!” FDF deelt de analyse dat het kabinet Brussel onvolledig zou hebben geïnformeerd over maatregelen met grote gevolgen voor grensoverschrijdende mesthandel.

De steun van FDF onderstreept hoe gevoelig het wetsvoorstel ligt. De mestmarkt staat al onder druk door het wegvallen van derogatie, hogere afzetkosten en strengere Europese regels. Extra beperkingen op transport of afzet kunnen voor sommige boeren en mestverwerkers hard aankomen.