Dat blijkt uit onderzoek van RTL Z. De meeste zaken spelen in Limburg, Overijssel, Gelderland en Noord-Brabant. Provincies hebben de verzoeken tot dusver niet uit eigen beweging ingewilligd. MOB laat het daar echter niet bij en stapt na afwijzingen geregeld naar de rechter. 

De stichting zegt de procedures niet tegen individuele boeren te voeren, maar de overheid onder druk te willen zetten om de stikstofuitstoot terug te dringen en kwetsbare natuur te herstellen. Op de eigen website schrijft MOB dat het honderden juridische procedures voert tegen uiteenlopende bedrijven en dat ook energiecentrales en vliegvelden doelwit zijn. 

Vijf boeren in Brabant als eerste testcase
Hoe ingrijpend zo'n intrekkingsverzoek kan worden, blijkt inmiddels in Noord-Brabant. Daar wil de provincie de natuurvergunning van vijf pluimveebedrijven rond kwetsbare Natura 2000-gebieden intrekken. MOB diende daar al in 2023 verzoeken voor in. De betrokken bedrijven beschikken volgens landbouwminister Jaimi van Essen over natuurvergunningen en zijn geen PAS-melders. 

Een van hen is pluimveehouder Frank Rooijakkers. Hij vertelde Provinciale Staten afgelopen zomer dat hij „dag en nacht” bezig is „met de gedachte dat de provincie Noord-Brabant ons mooie bedrijf wil sluiten”.

Ook pluimveehouder Elleke van den Berg zegt jarenlang te hebben gehandeld in de overtuiging dat haar bedrijf juridisch op orde was. Zij nam het familiebedrijf over omdat „alle seinen op groen stonden”. „Er was ambitie, er waren plannen, er was een gezonde basis. En, erg belangrijk, alle vergunningen waren op orde.”

De provincie ziet desondanks onvoldoende andere mogelijkheden om verdere verslechtering van de beschermde natuur te voorkomen. Een rechtbank gaf Noord-Brabant eerder tijd om samen met MOB en de boeren naar alternatieven te zoeken. Volgens de provincie leverde dat geen oplossing op die juridisch voldoende zekerheid bood.

Van vijf naar ruim 130 locaties
De Brabantse zaken staan niet op zichzelf. RTL Z vroeg bij alle provincies hoeveel intrekkingsverzoeken er liggen en controleerde officiële bekendmakingen. Daaruit kwam een lijst van meer dan 130 locaties naar voren waarvoor MOB om intrekking heeft gevraagd. De betrokken provincies bevestigden volgens RTL dat de verzoeken daadwerkelijk van MOB afkomstig zijn. 

Het Rijk meldde eerder dit jaar al dat bij provincies meer dan honderd verzoeken lagen om natuurvergunningen van agrarische én niet-agrarische bedrijven in te trekken. Toen was volgens het ministerie nog niet bekend welk deel specifiek boerenbedrijven betrof. 

MOB zelf zegt dat de betrokken boeren niet willekeurig worden gekozen. In de Brabantse zaken richtte de stichting zich naar eigen zeggen op bedrijven die veel ammoniak uitstoten in de buurt van kwetsbare natuur. Vollenbroeks organisatie stelt daarnaast dat een verleende natuurvergunning juridisch niet onaantastbaar is. (stichtingmobilisation.nl)

Kabinet probeert intrekking te voorkomen
Het kabinet probeert ondertussen te voorkomen dat meer vergunningen daadwerkelijk worden ingetrokken. Minister Van Essen werkt aan een landelijk stikstofpakket waarmee natuurherstel en uitstootvermindering voldoende juridisch moeten worden vastgelegd. In oktober wil het kabinet daarvoor spoedwetgeving naar het parlement sturen. Volgens de kabinetsplannen moet dat onder meer helpen om handhavings- en intrekkingsverzoeken te voorkomen. 

Premier Rob Jetten zei in augustus over de vijf Brabantse boeren dat wat het kabinet betreft voorlopig geen onomkeerbare stappen moeten worden gezet. Het kabinet denkt dat andere maatregelen mogelijk kunnen voorkomen dat de vergunningen verdwijnen. „Nog niet”, antwoordde Jetten op de vraag of de vergunningen moesten worden ingetrokken. 

Een garantie kan het kabinet echter niet geven. Deskundigen Jan Willem Erisman en Chris Backes wijzen er tegenover RTL Z op dat landelijke maatregelen niet voor ieder natuurgebied voldoende hoeven te zijn. Vooral rond zwaar met stikstof belaste gebieden zoals de Peel en de Veluwe kunnen aanvullende provinciale maatregelen nodig blijven. Als die onvoldoende effect hebben, kan intrekking volgens hen alsnog juridisch in beeld komen. 

Voor de ruim 130 boerenbedrijven die inmiddels in procedures van MOB zijn beland, blijft de uitkomst daardoor onzeker. De inzet van Vollenbroek en zijn organisatie is duidelijk: bestaande vergunningen laten intrekken wanneer volgens MOB onvoldoende andere maatregelen worden genomen om beschermde natuur te herstellen. Het kabinet probeert juist met nieuw stikstofbeleid te voorkomen dat boerenbedrijven langs die juridische route hun vergunning verliezen.