De kern van Boomsma’s analyse ligt echter dieper dan de spreidingswet. Hij spreekt van een "juridisch moeras" waarin de politiek is vastgelopen. Daarmee bedoelt hij een samenloop van internationaal recht, Europees recht en rechterlijke uitspraken. Die samenloop heeft volgens hem de ruimte voor nationaal migratiebeleid steeds kleiner gemaakt. "De politiek zit met handen gebonden," zegt hij. "Steeds minder kan nog, door een interactie tussen internationaal recht, Europees recht en jurisprudentie."

Nog geen betalend lid? Steun het subsidievrije geluid van NieuwRechts.nl. Sluit nu een abonnement af met korting:

Boomsma richt zijn kritiek niet tegen mensenrechten op zichzelf. Hij zegt dat fundamentele rechten beschermd moeten blijven. Zijn bezwaar zit in de manier waarop die rechten volgens hem steeds ruimer zijn uitgelegd door rechters. Vooral het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) speelt in zijn analyse een grote rol.

"Het EVRM is in 1950 vastgesteld in een heel andere context," zegt hij. "Na deTweede Wereldoorlog wilde men markeren: wij willen nooit meer wat de nazi’s hebben gedaan en wij wijzen ook communistische dictaturen af. Dat ging over fundamentele rechten. Maar het ging nadrukkelijk niet over migratie."

Volgens Boomsma speelde migratie in de eerste decennia van het Hof nauwelijks een rol. Later veranderde dat. Stap voor stap kregen bepalingen volgens hem een bredere betekenis. Daardoor werd het moeilijker om mensen uit te zetten of streng migratiebeleid te voeren.

Hij noemt artikel 3 van het EVRM als voorbeeld. Dat artikel verbiedt marteling en onmenselijke of vernederende behandeling. Volgens Boomsma was het bedoeld om staten te verbieden gevangenen te martelen. Inmiddels wordt het volgens hem ook toegepast op situaties waarin opvang of voorzieningen in een ander land niet op orde zijn.

"Dat artikel is gebruikt om Nederland te verhinderen een 24-jarige asielzoeker uit Afghanistan terug te sturen naar België," zegt hij. "Niet omdat hij daar gemarteld zou worden, maar omdat de opvang daar niet op orde zou zijn. Daar zijn fundamentele mensenrechten niet voor bedoeld."

Terug naar politiek primaat
Boomsma wil dat gekozen politici weer meer ruimte krijgen om migratiebeleid te bepalen. Hij noemt dat het herstellen van het primaat van de politiek. Niet elke maatregel moet volgens hem bij de rechter stranden. "We moeten de politieke ruimte terugclaimen," zegt hij. "Niet iedere maatregel moet sneuvelen in de rechtszaal."

Hij verwijst daarbij naar een bredere Europese discussie. In meerdere landen groeit de kritiek op de invloed van het EVRM in migratiezaken. De Belgische premier Bart De Wever, de Italiaanse premier Giorgia Meloni en de Deense premier Mette Frederiksen riepen eerder op tot meer ruimte voor staten. Het gaat onder meer om het uitzetten van criminele asielzoekers en het beperken van migratie.

Binnen de Raad van Europa wordt inmiddels ook gesproken over de interpretatie van mensenrechten in migratiezaken. Toch vindt Boomsma politieke verklaringen onvoldoende. Rechters kunnen daar rekening mee houden, maar zijn er niet hard aan gebonden. "Een politieke verklaring is niet bindend," zegt hij. "De hoop is dan dat rechters daar rekening mee houden. Maar dat is nog lang niet genoeg."

Daarom wil hij een nieuw bindend protocol bij het EVRM. Daarin moeten verdragsstaten volgens hem vastleggen hoe bepaalde rechten moeten worden gelezen. Niet steeds ruimer, maar begrensd door de oorspronkelijke bedoeling. "De verdragsluitende partijen moeten zeggen: wij willen dat het verdrag zo wordt gelezen en niet steeds ruimer."

Uittreden uit het EVRM ziet Boomsma niet als eerste keuze. Hij begrijpt dat conservatieven in het Verenigd Koninkrijk die route bespreken. Maar voor Nederland en andere EU-landen ligt dat volgens hem ingewikkelder. Ook het EU-Handvest van de grondrechten speelt immers een rol.

"Ik begrijp die gedachte," zegt hij. "Maar ik ben wel voor het beschermen van fundamentele mensenrechten. Het idee dat staten samen vaststellen dat zij zich daaraan houden, vind ik op zichzelf goed. Daarnaast is het bijna niet mogelijk om uit het EVRM te stappen zonder ook uit de EU te stappen."

Rechters, ngo’s en strategic litigation
Het migratiedebat staat volgens Boomsma niet op zichzelf. Ook bij stikstof en klimaat ziet hij dat politieke keuzes vaker via de rechter worden afgedwongen. Hij noemt dat een bredere verschuiving. Rechters bepalen volgens hem steeds vaker de grenzen van beleid, terwijl die keuzes volgens hem thuishoren in het parlement. "Rechters zijn te veel op de stoel van politici gaan zitten," zegt hij. "De politiek moet weer kunnen handelen."

Daarbij wijst hij ook naar ngo’s die bewust procederen om beleid te veranderen. Dat wordt 'strategic litigation' genoemd. Organisaties beginnen rechtszaken met als doel niet alleen één zaak te winnen, maar een hele beleidslijn te beïnvloeden.

"Ze zijn daar zelf ook trots op," zegt Boomsma. "Ze zeggen: wij gaan rechtszaken aan zodat wij beleid kunnen veranderen. Maar beleid veranderen hoort eigenlijk te gebeuren door de politiek, na een debat waarin belangen worden afgewogen."

Volgens Boomsma vergroot dit de afstand tussen kiezer en beleid. Burgers stemmen voor beperking van migratie, maar zien dat maatregelen juridisch worden afgezwakt of tegengehouden. Dan ontstaat volgens hem het gevoel dat verkiezingen weinig veranderen. "Dan ontstaat het gevoel dat stemmen geen zin heeft."