De verklaring vraagt om een nieuwe beoordeling van de manier waarop het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg naar migratiezaken kijkt. Rechters zouden meer gewicht moeten geven aan het algemeen belang en aan de bevoegdheid van landen om zelf hun immigratiebeleid te bepalen. Het gaat niet om een formele wijziging van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Wel moet de verklaring invloed hebben op toekomstig beleid en rechterlijke uitspraken.

Meer ruimte voor nationale staten
In de verklaring staat dat landen 'het onmiskenbare soevereine recht' hebben om hun immigratiebeleid te bepalen. Ook staat erin dat landen buitenlandse staatsburgers mogen uitzetten als dat in het algemeen belang is. Daarmee sluit de verklaring aan bij de groeiende druk in Europa om meer grip te krijgen op migratie en terugkeerbeleid.

Een belangrijk punt is Artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Dat artikel verbiedt marteling en onmenselijke of vernederende behandeling. Volgens de verklaring moeten migranten uitzetting niet kunnen tegenhouden alleen omdat de omstandigheden in hun land lager liggen dan Europese standaarden. Dat geldt bijvoorbeeld voor toegang tot zorg. Alleen in 'zeer uitzonderlijke omstandigheden' moet dat nog mogelijk zijn.

Ook Artikel 8 wordt genoemd. Dat artikel gaat over het recht op familieleven. De verklaring stelt dat dit recht uitzetting niet automatisch moet blokkeren. Daarmee richt de verklaring zich op zaken waarin familiebanden worden gebruikt om deportatie tegen te houden.

JA21 wil bindend protocol
JA21-Kamerlid Diederik Boomsma noemt de verklaring een eerste stap, maar vindt haar niet ver genoeg gaan. Hij zegt: 'Vrijdag nam de Raad van Europa de politieke verklaring aan. Een eerste stap, maar zeker niet genoeg. Er moet een bindend protocol worden opgesteld.' Daarmee wil JA21 dat de afspraken niet alleen politiek blijven, maar ook juridisch zwaarder gaan wegen.

In het Verenigd Koninkrijk is de discussie over dit onderwerp al langer fel. Mensenrechtenwetgeving is daar gebruikt om uitzettingen te blokkeren. In de brontekst wordt het voorbeeld genoemd van de zogenoemde 'chicken nugget migrant'. Dat ging om een Albanese dader die deels aan deportatie ontkwam omdat zijn kind geen 'buitenlands' eten wilde accepteren.

Druk op mensenrechtenverdrag groeit
De Britse minister van Buitenlandse Zaken Yvette Cooper noemde de verklaring een 'gezond verstand-aanpak'. Volgens haar moet worden voorkomen dat migratiesystemen 'oneerlijk kunnen worden misbruikt'. Ook werd in Moldavië gesproken over plannen om afgewezen asielzoekers naar opvanglocaties in derde landen te sturen.

In Europa groeit de druk om het mensenrechtenverdrag aan te passen aan de huidige migratieproblemen. De Italiaanse premier Giorgia Meloni pleit al langer voor hervorming. Zij stelt dat bestaande verdragen uit een andere tijd komen en niet meer passen bij de migratierealiteit van nu. De nieuwe verklaring laat zien dat die discussie nu breder wordt gevoerd.