Het nieuwe systeem moet helpen om overbelasting van het stroomnet tegen te gaan. Toch kan het voor huishoudens met een warmtepomp ongunstig uitpakken. Juist in de winter gebruiken warmtepompen veel elektriciteit. Dat zijn straks ook de maanden waarin stroom via de netkosten relatief duurder kan worden.

De Vereniging Warmtepompen maakt zich zorgen over de gevolgen. Voorzitter Frank Agterberg waarschuwt dat de financiële voordelen van een warmtepomp onder druk kunnen komen te staan.

Vast tarief maakt plaats voor variabele kosten
Op dit moment betalen huishoudens een vast bedrag aan netkosten. Dat bedrag staat op de energierekening en is niet direct afhankelijk van het moment waarop iemand stroom gebruikt.

Vanaf 2029 verandert dat. Dan wordt een deel van het vaste tarief vervangen door een variabel tarief. Wie stroom gebruikt op drukke momenten, betaalt dan meer. Wie stroom gebruikt op rustige momenten, betaalt minder.

Ook het seizoen gaat meetellen. In de winter wordt stroom via dit systeem relatief duurder. Daarnaast gaan huishoudens die veel stroom gebruiken hogere netkosten betalen. 

Warmtepomp gebruikt juist veel stroom in de winter
Daarmee wordt het gedrag van consumenten belangrijker. Het moet aantrekkelijker worden om stroom te gebruiken op momenten waarop het net minder belast is. Voor huishoudens met een warmtepomp is dat lastig. Een warmtepomp gebruikt vooral veel stroom als het buiten koud is. Precies dan is de vraag naar elektriciteit vaak hoog.

In koude maanden moet een warmtepomp harder werken om een woning warm te houden. Daardoor loopt het stroomverbruik op. Onder het nieuwe systeem kan dat betekenen dat huishoudens juist op dure momenten veel elektriciteit nodig hebben.

Dat maakt het moeilijker om de kosten te drukken door stroomgebruik te verschuiven. Een wasmachine of vaatwasser kan nog worden aangezet op een rustig moment. Verwarming is minder flexibel. Een huis moet warm zijn wanneer mensen thuis zijn en wanneer het buiten koud is.

Zorgen bij warmtepompbranche
De Vereniging Warmtepompen vreest dat de nieuwe netkosten de overstap naar een warmtepomp minder aantrekkelijk maken. Volgens voorzitter Frank Agterberg zijn de zorgen groot.

De branchevereniging houdt er rekening mee dat mensen die een warmtepomp overwegen straks te maken krijgen met “misschien wel een verdubbeling” van de stroomprijs in dure tijdsblokken.

Agterberg laat onderzoeken wat dit betekent voor de terugverdientijd van een warmtepomp. Die terugverdientijd is nu al een belangrijk punt voor veel huishoudens. Een warmtepomp vraagt vaak om een forse investering. Die moet zich vervolgens terugbetalen via lagere energiekosten.

Als de stroomkosten stijgen op de momenten waarop de warmtepomp het meest nodig is, kan die rekensom minder gunstig worden.

Netcongestie als aanleiding
De verandering komt voort uit de problemen op het elektriciteitsnet. Op steeds meer plekken is het net vol. Dat heet netcongestie. Er komt dan te veel vraag of aanbod tegelijk op het stroomnet.

Dat probleem wordt groter door elektrificatie. Steeds meer huishoudens krijgen zonnepanelen, elektrische auto’s, laadpalen en warmtepompen. Ook bedrijven stappen over op elektriciteit. Daardoor neemt de druk op het netwerk toe.

Met variabele netkosten moet het stroomgebruik beter worden verdeeld over de dag en over het jaar. De gedachte is dat mensen minder stroom gebruiken tijdens piekuren als dat duurder wordt.

Klimaatbeleid botst met betaalbaarheid
De maatregel kan een pijnlijke bijwerking hebben. De overheid stimuleert al jaren dat huishoudens van het gas af gaan. Warmtepompen spelen daarin een belangrijke rol. Ze moeten woningen duurzamer verwarmen en het gasverbruik verminderen.

Maar als elektriciteit op cruciale momenten duurder wordt, kan dat beleid gaan knellen. Huishoudens die juist hebben geïnvesteerd in een warmtepomp, kunnen dan hogere kosten krijgen dan verwacht.

Voor nieuwe kopers kan de onzekerheid afschrikken. Wie twijfelt over een warmtepomp, kijkt niet alleen naar aanschafprijs en subsidie, maar ook naar maandelijkse kosten. Als die minder voorspelbaar worden, kan de overstap worden uitgesteld.

Terugverdientijd onder druk
Voor veel huishoudens draait de keuze om een warmtepomp om de vraag wanneer de investering zich terugbetaalt. Die rekensom hangt af van de aanschafkosten, de subsidie, de gasprijs en de stroomprijs.

Het nieuwe systeem voegt daar een extra factor aan toe: het moment waarop de stroom wordt gebruikt. Vooral in de winter kan dat zwaar meewegen. Als de dure tijdsblokken samenvallen met koude dagen, kan de besparing op gas kleiner worden. In het slechtste geval duurt het veel langer voordat een warmtepomp zichzelf terugverdient.

Daarom wil de branche weten hoe groot het effect precies wordt. Pas dan is duidelijk of de nieuwe netkosten vooral een kleine aanpassing zijn, of een flinke tegenvaller voor huishoudens met elektrische verwarming.