EU deelt eerste lintjes uit aan Merkel en Zelensky: 'Onnodig en potsierlijk'
De Europese Unie krijgt voor het eerst een eigen lintjessysteem. Dinsdag worden in Straatsburg de eerste onderscheidingen van de Europese Orde van Verdienste uitgereikt. Onder anderen Angela Merkel, Volodymyr Zelensky en Bono van U2 krijgen zo’n Europese onderscheiding. Niet iedereen vindt dat een goed idee, omdat juist deze namen ook politieke discussie oproepen.
De prijs is bedoeld voor mensen die volgens het Europees Parlement een uitzonderlijke bijdrage hebben geleverd aan Europa. Er zijn drie niveaus: lid, erelid en eminent lid. Merkel, Zelensky en de Poolse oud-president Lech Wałęsa krijgen de hoogste onderscheiding. Ook onder meer Javier Solana, Wolfgang Schüssel en Moldavisch president Maia Sandu worden onderscheiden.
Europese waarden en nieuwe symboliek
Volgens het Europees Parlement hoort de prijs bij het 75-jarig jubileum van de Schuman-verklaring. Die verklaring wordt gezien als beginpunt van de Europese eenwording. De EU had nog geen eigen lintjessysteem, terwijl veel lidstaten dat wel hebben.
De hoogste onderscheiding gaat naar enkele bekende politieke figuren. Angela Merkel was van 2005 tot 2021 bondskanselier van Duitsland. Volodymyr Zelensky is de president van Oekraïne en wil zijn land dichter bij de Europese Unie brengen. Lech Wałęsa is de Poolse oud-president en voormalig leider van de anticommunistische vakbond Solidarność.
Ook andere namen vallen op. Javier Solana is een Spaanse oud-politicus en diplomaat. Hij was secretaris-generaal van de NAVO en later hoge vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid van de Europese Unie. Wolfgang Schüssel is oud-bondskanselier van Oostenrijk. Maia Sandu is de president van Moldavië en geldt als uitgesproken pro-Europees.
Daarnaast worden ook namen buiten de politiek onderscheiden. De Griekse basketballer Giannis Antetokounmpo staat op de lijst. Hij is een bekende NBA-ster en werd voorgedragen door de Griekse premier. Ook Bono, de zanger van U2, krijgt de prijs samen met de andere bandleden.
In de toelichting staat dat de onderscheiding juist nu belangrijk is. ‘In tijden van wereldwijde onzekerheid wordt met deze onderscheiding herinnerd aan gedeelde waarden door hulde te brengen aan personen die opkomen voor vrede, democratie en menselijke waardigheid.’ Parlementsvoorzitter Roberta Metsola verdedigt het initiatief ook. ‘Europa is door mensen opgebouwd. Het overbruggen van verschillen, het doorbreken van barrières, het omverwerpen van dictaturen en het overwinnen van crises voor een betere toekomst voor ons continent. Deze Europese inzet moet gevierd worden.’
Kritiek op Merkel en Zelensky
Toch roepen de eerste laureaten meteen discussie op. Merkel is nog altijd omstreden door haar rol tijdens de migratiecrisis van 2015. Haar uitspraak ‘We kunnen dit’ (Wir schaffen das) werd een symbool voor haar beleid. Voor voorstanders stond die zin voor humanitaire verantwoordelijkheid. Voor critici stond hij juist voor naïviteit, onbeheersbare migratie en grote maatschappelijke gevolgen.
Ook Zelensky ligt onder een vergrootglas. Oekraïne wil versneld toetreden tot de Europese Unie, maar corruptieschandalen in Kyiv zetten dat beeld onder druk. Met name de corruptiezaken rond voormalige vertrouwelingen en mensen dicht bij de macht spelen daarbij een rol. Critici zien dat als reden om voorzichtig te zijn met snelle EU-integratie van Oekraïne.
‘Onnodig en potsierlijk’
De kritiek gaat niet alleen over de namen op de lijst. Ook het bestaan van een EU-lintje zelf ligt gevoelig. SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen noemt de onderscheidingen tegenover het AD ‘onnodig en potsierlijk’. Volgens hem is deze symboliek opnieuw een teken dat de Europese Unie steeds meer op een staat wil lijken.
Ruissen zegt daarover: ‘De EU imiteert alle kenmerken van een nationaal land. Dat is onnodig.’ Daarmee raakt hij aan een bredere zorg. Voor critici gaat het niet alleen om een medaille, een lintje en een certificaat. Zij zien vooral een nieuwe stap in de richting van meer Europese staatsvorming.
