Afgelopen maandag werden nieuwe aanklachten bekend tegen Andriy Yermak, ooit een van Zelensky’s belangrijkste vertrouwelingen, meldt Politico. Hij wordt verdacht van corruptie en witwassen. Het Oekraïense anti-corruptiebureau NABU en het gespecialiseerde anti-corruptieparket noemen hem ‘een lid van een georganiseerde criminele groep, betrokken bij het witwassen van 8,9 miljoen euro bij elitebouw in de buurt van Kyiv’. Zelensky ontsloeg Yermak in november.

Uitgelekte gesprekken vergroten druk
De aanklachten volgen op gelekte transcripties van telefoongesprekken. Die zouden nationale veiligheidsadviseurs en nauwe bondgenoten van Zelensky verder in verband brengen met smeergeldregelingen en invloedshandel. De regelingen zouden vooral gaan over energie en defensie. Ook een recent genationaliseerde bank wordt genoemd.

Oppositielid Oleksiy Goncharenko kreeg de transcripties in handen en publiceerde ze. Hij zei tegen Politico: ‘Ik zat hierop te wachten.’ Volgens hem kwamen de anti-corruptieorganen in beweging door de publicatie. ‘Ik denk dat de anti-corruptieorganen besloten dat ze moesten handelen vanwege de publicatie van de banden.’

Oud-president Petro Poroshenko zegt dat het schandaal grote gevolgen heeft voor Oekraïne. ‘Helaas veroorzaken corruptieschandalen van dit soort in oorlogstijd ernstige problemen voor het land’, zei hij. ‘Ze ondermijnen de defensiecapaciteit, beschadigen de internationale reputatie en helpen de Europese integratie zeker niet.’

Verdachten ontkennen schuld
Alle aangeklaagden in de corruptiezaak ontkennen schuld. Dat deden zij publiekelijk, tijdens eerste zittingen of via hun advocaten. Yermak reageerde maandag tegenover journalisten in Kyiv. ‘Wanneer het onderzoek voorbij is, zal ik commentaar geven. Ik heb geen villa’s, ik heb alleen een flat en een auto die jullie zien.’

Ook vanuit het kamp van Zelensky klinkt terughoudendheid. Dmytro Lytvyn, een medewerker van de president, schreef aan journalisten: ‘Het onderzoek loopt nog, dus het is te vroeg om beoordelingen te geven.’ Sommige parlementariërs van Zelensky’s partij stellen juist dat de onderzoeken aantonen dat het systeem werkt.

Oleksandr Merezhko, voorzitter van de parlementaire buitenlandcommissie, zei tegen Reuters: ‘Partners zien dat Oekraïne een onafhankelijk anti-corruptiesysteem heeft dat zijn functie vervult.’ Dat is het belangrijkste verweer van Zelensky’s verdedigers. Zij stellen dat vervolging van machtige personen juist laat zien dat Oekraïne verschilt van Rusland en Belarus.

Vraag wat Zelensky wist
Toch neemt de politieke druk toe. Oppositieleden vragen wat Zelensky wist of had moeten weten over de vermeende regelingen in zijn omgeving. NABU-directeur Semen Kryvonos zei dinsdag dat Zelensky zelf geen onderwerp is van onderzoeken. Een zittende Oekraïense president kan volgens de wet niet door opsporingsdiensten worden onderzocht.

Holos-parlementariër Yaroslav Yurchyshyn vindt het opvallend dat Zelensky weinig zegt over de mogelijke betrokkenheid van naaste medewerkers. ‘Ik vind het moeilijk te geloven dat hij geen informatie had over wat zijn naaste medewerkers deden en wat er gebeurde, maar misschien besteedde hij door de oorlog niet genoeg aandacht of vond hij dat hij het moest negeren terwijl hij de oorlog voerde.’

Goncharenko wijst erop dat in de banden wordt verwezen naar ‘Vova’, een korte vorm van Volodymyr. ‘Is het denkbaar dat hij niets wist van sommige van deze corruptieregelingen?’ vroeg hij. ‘Ik weet het antwoord niet.’ Daarna voegde hij toe: ‘Maar ik kan u zeggen dat Zelensky heel erg van micromanagement is. Dus het is moeilijk voor te stellen dat hij niet wist wat Mindich, Chernyshov en nu vermoedelijk Yermak deden.’

Kritiek op snelle EU-toetreding
Het schandaal komt op een slecht moment voor Oekraïne. Zelensky wil dat zijn land volgend jaar al tot de EU wordt toegelaten. Europese leiders noemden dat doel al onrealistisch. Kyiv moet nog voldoen aan voorwaarden, waaronder eisen op het gebied van corruptiebestrijding.

Critici van EU-lidmaatschap voor Oekraïne zien het schandaal als extra reden om de rem erop te houden. Zij vinden versnelde toetreding al langer onverstandig. Volgens hen is het niet in het belang van de huidige EU-lidstaten om een land binnen te halen dat kampt met oorlog, armoede en grote corruptieproblemen. De nieuwe verdenkingen rond vertrouwelingen van Zelensky versterken volgens die critici de vraag of Oekraïne klaar is voor de Europese Unie.