Ook het beeld van de situatie is somber. Maar liefst 73 procent van de ondervraagden spreekt van een asielcrisis. Daarbij wordt niet alleen naar Den Haag gewezen. Zo noemt 71 procent gebrekkige regie vanuit de Europese Unie als oorzaak. Het COA wordt door 64 procent genoemd en 60 procent wijst naar gemeenten die onvoldoende opvang realiseren.

Verdeeldheid over Spreidingswet
Juist die laatste groep probeert het kabinet met de Spreidingswet in beweging te krijgen. Gemeenten hebben sinds 2024 een wettelijke taak om opvangplaatsen te regelen. Het kabinet-Jetten heeft besloten die wet voorlopig te behouden. Gemeenten die niet aan hun taak voldoen, worden inmiddels door het ministerie aangesproken. Voor eind 2026 moet duidelijk zijn hoe de nieuwe opvangopgave over het land wordt verdeeld. 

Onder Nederlanders is de steun voor die aanpak verdeeld. Volgens de Verian-peiling noemt 44 procent de Spreidingswet de enige werkbare oplossing voor de opvangproblemen. Daar staat 34 procent tegenover die er geen heil in ziet. Iets meer dan de helft vindt dat de minister uiteindelijk moet kunnen ingrijpen bij gemeenten die weigeren mee te werken.

Ook lokaal blijkt de weerstand aanzienlijk. Bij plannen voor nieuwe opvang maakt 42 procent van de inwoners zich zorgen, bijvoorbeeld over criminaliteit of overlast. Tegelijk laat de peiling een belangrijk verschil zien tussen verwachting en ervaring. Op plekken waar al een azc of noodopvang staat, zegt 64 procent van de ondervraagden daar in het dagelijks leven weinig tot niets van te merken.

Bijna drie op de tien willen helemaal geen opvang
Een omvangrijke groep wijst opvang principieel af. Van de ondervraagden wil 29 procent helemaal geen asielopvang in de eigen omgeving, ook niet wanneer het om een kleinschalige locatie met maximaal vijftig mensen gaat.

Geweld bij protesten kan ondertussen op nauwelijks steun rekenen. De afgelopen periode liepen demonstraties tegen opvanglocaties op verschillende plaatsen uit de hand. Volgens de peiling vindt 89 procent geweld daarbij onaanvaardbaar. Meer dan de helft zegt tegelijkertijd wel te begrijpen waar een deel van de woede vandaan komt en wijst daarbij op gebrekkige informatie van gemeenten en te weinig inspraak voor omwonenden.

Kabinet zet hoop op nieuwe Europese regels
Het kabinet probeert intussen de instroom en druk op de opvang met een reeks maatregelen terug te dringen. Sinds 12 juni geldt het nieuwe Europese Asiel- en Migratiepact. Daardoor zijn onder meer grensprocedures ingevoerd voor bepaalde groepen asielzoekers. Ook is de Nederlandse asielvergunning voor onbepaalde tijd afgeschaft en gelden strengere voorwaarden voor gezinshereniging van mensen met subsidiaire bescherming. 

Daarnaast wil het kabinet inzetten op asielaanvragen buiten Europa en terugkeerhubs in derde landen. Dat zijn plannen die nog verdere internationale afspraken en juridische uitwerking vereisen. Een eerder voorstel om illegaal verblijf strafbaar te stellen, haalde het overigens niet: de Eerste Kamer verwierp dat wetsvoorstel in april met 38 tegen 37 stemmen. Minister Bart van den Brink werkt sindsdien aan een nieuw voorstel.

Dat nieuwe beleid heeft het vertrouwen vooralsnog niet hersteld. Van den Brink erkende zelf dat veel Nederlanders eerst resultaten willen zien. Het Europese pact moet volgens hem zorgen voor strengere controle aan de buitengrenzen, snellere procedures en meer terugkeer. Het kabinet waarschuwt tegelijk dat de omslag tijd kost. Ook premier Rob Jetten zei bij de invoering dat de nieuwe regels niet betekenen dat de problemen van de ene op de andere dag verdwijnen.

Instroom weer hoger dan begin 2025
De recente cijfers verklaren deels waarom de druk politiek hoog blijft. In de eerste helft van 2026 werden ongeveer 12.055 eerste asielverzoeken geregistreerd. In dezelfde periode van 2025 waren dat er circa 9.830. Daarmee lag het aantal eerste aanvragen dit jaar ruim 2.200 hoger, nadat de instroom in 2025 juist sterk was gedaald ten opzichte van 2024. Daarnaast kwamen duizenden nareizigers naar Nederland. 

Onderzoeker Bart Koenen van Verian ziet vooral een combinatie van hoge politieke aandacht, aanhoudende lokale protesten en het gevoel dat de overheid onvoldoende grip heeft. “Zolang de asielinstroom niet afneemt en de overheid de regie laat liggen, zal dat problemen blijven opleveren”, zegt hij bij De Telegraaf.

De peiling laat daarmee een dubbel beeld zien. Veel Nederlanders willen meer grip op asiel en hebben weinig vertrouwen in de huidige aanpak. Tegelijk bestaat er geen brede overeenstemming over de oplossing. De Spreidingswet verdeelt de bevolking, geweld bij protesten wordt massaal afgewezen en mensen die al bij een opvanglocatie wonen, blijken daar meestal minder problemen van te ervaren dan inwoners die nog met de komst ervan worden geconfronteerd.