In een Volkskrant-column spreekt Samsom van een historisch kantelpunt. Hij trekt daarbij zelfs een vergelijking met Duitsland in de jaren dertig. Over de opkomst van de AfD schrijft hij: „Je moet voorzichtig zijn met de waarschuwing ‘zo begon het ooit ook’, maar … zo begon het ooit ook.” Volgens hem moeten sociaaldemocraten en Groenen daarom nauwer samenwerken. „Dit is het moment voor progressieve krachten om eendrachtig weerstand te bieden.”

Samsom wil progressief machtsblok
Samsom kijkt daarbij niet alleen naar Duitsland. Ook in Nederland en Brussel moet progressief links volgens hem de krachten bundelen. Hij is positief over het samengaan van GroenLinks en PvdA en ziet voor de nieuwe fusiepartij PRO vooral kansen wanneer die ook Europees zo veel mogelijk politieke macht organiseert.

Daarvoor moet PRO volgens Samsom aansluiting zoeken bij de Partij van de Europese Socialisten, de PES. Niet omdat de verschillen met de Europese Groenen volgens hem groot zijn. Integendeel. Hij vindt die verschillen juist betrekkelijk klein. Doorslaggevend is vooral dat de sociaaldemocratische Europese familie veel groter is en daardoor meer politieke invloed heeft.

Samsom formuleert het doel zonder veel omwegen. PRO is volgens hem ontstaan uit „het verlangen naar politieke invloed, naar de mogelijkheid om idealen waar te maken in plaats van louter uit te dragen”. Vanuit de PES zou vervolgens opnieuw toenadering kunnen worden gezocht tot de Europese Groenen. Hij oppert zelfs een nieuwe gezamenlijke naam: „The Progressives”, oftewel „De Progressieven”.

AfD als grote vijand
De motor achter die oproep is de AfD. Samsom omschrijft de Duitse partij als rechts-extremistisch en „vol met neonazi’s en xenofoben”. Hij stelt dat de partij volwaardige Duitsers in etnische termen zou definiëren en trekt daarbij een historische parallel met de NSDAP.

Juist die vergelijking maakt zijn column scherp. Samsom vindt dat centrumrechts en radicaal-links onvoldoende duidelijk afstand houden van samenwerking met de AfD. Progressieve partijen moeten daar volgens hem een gesloten blok tegenover zetten.

Daarmee gaat zijn betoog verder dan een oproep tot samenwerking tussen verwante partijen. Samsom ziet Europese partijvorming nadrukkelijk als middel om politieke slagkracht op te bouwen tegenover bewegingen die hij als een bedreiging voor fundamentele waarden beschouwt.

Past in langer patroon van stevige overheidssturing
Die nadruk op politieke macht past bij eerdere uitspraken van Samsom. De voormalige PvdA-leider heeft de afgelopen jaren vaker gepleit voor stevig ingrijpen van overheid en politiek wanneer maatschappelijke doelen volgens hem onvoldoende snel worden bereikt.

Begin 2025 pleitte hij bijvoorbeeld voor vergaande overheidscontrole op grond. „De overheid moet weer de controle terugkrijgen over die grond”, zei hij destijds. Hij sprak daarbij expliciet over „vergaande nationalisatie, zelfs onteigening” na een democratisch besluit over waar nieuwe steden gebouwd moeten worden.

Ook bij energie kiest Samsom regelmatig voor stevige sturing. Hij verdedigde variabele stroomtarieven om huishoudens meer te laten betalen wanneer zij elektriciteit gebruiken tijdens piekuren. Daarbij hekelde hij politici die volgens hem te bang zijn voor weerstand onder kiezers. „Mijn hoop is gevestigd op de eerste politicus die weigert het algemeen belang nog langer te offeren op het altaar van #ophef.”

Eerder riep hij vanuit Brussel eveneens op tot strengere maatregelen om het Europese energieverbruik te verminderen. „We zullen nog strengere maatregelen moeten nemen om de vraag naar energie omlaag te brengen”, zei hij in 2022.

Van Green Deal naar progressief Europa
Samsom speelde jarenlang een belangrijke rol bij het Europese klimaatbeleid. Als kabinetschef van Eurocommissaris Frans Timmermans was hij nauw betrokken bij de Green Deal. Later werkte hij onder Eurocommissaris Wopke Hoekstra. Inmiddels is hij voorzitter van de raad van commissarissen van Gasunie.

Ook vanuit die positie blijft hij aandringen op een snelle energietransitie. Dit voorjaar stelde hij dat Nederland veel sneller een energiesysteem op basis van onder meer wind, zon en waterstof moet bouwen. „En ik mis het gevoel van urgentie daarover”, zei hij daarover.

Zijn nieuwste Volkskrant-column past daardoor in een herkenbare politieke lijn. Samsom wil niet alleen progressieve ideeën verdedigen, maar ook de politieke structuren versterken waarmee ze kunnen worden uitgevoerd. Ditmaal gaat het niet om grond, stroomgebruik of de Green Deal, maar om de machtsverhoudingen binnen links Europa.

Voor rechts-conservatieve partijen ligt daar juist het belangrijkste politieke twistpunt. Waar zij de groei van partijen rechts van het midden vaak zien als een reactie op jarenlang progressief beleid, ziet Samsom diezelfde ontwikkeling als reden om progressieve partijen nog hechter te organiseren. Zijn antwoord op de opkomst van rechts is daarmee duidelijk: niet minder progressieve macht, maar meer samenwerking om die macht effectiever te gebruiken.