Eurocommissaris voor het Middellandse Zeegebied Dubravka Šuica presenteerde het plan deze week in New York, tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Zij wees erop dat de deelname van vrouwen aan de arbeidsmarkt in de regio al meer dan twintig jaar rond de 20 procent blijft hangen. „We moeten dit veranderen”, schreef Šuica na afloop. Volgens haar betekent meer werk voor vrouwen „talent vrijmaken, groei stimuleren en welvarender en weerbaardere samenlevingen opbouwen”.

Wereldbank: laagste percentage ter wereld
Dat lage percentage is niet alleen een cijfer van de Europese Commissie. De Wereldbank kwam eerder dit jaar uit op een gemiddelde arbeidsparticipatie van vrouwen van 19 procent in 2023 in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Wereldwijd was dat ongeveer 48 procent. Daarmee heeft de regio volgens de Wereldbank de laagste vrouwelijke arbeidsparticipatie ter wereld. 

Daar zitten verschillende oorzaken achter. De Wereldbank noemt onder meer sociale normen over de rol van mannen en vrouwen, veel onbetaald zorgwerk door vrouwen, wettelijke beperkingen, een verschil tussen opleidingen en beschikbare banen en een gebrek aan voorzieningen die werken makkelijker maken. De precieze situatie verschilt sterk per land.

De Europese Commissie stelt dat het verkleinen van de arbeidskloof tussen mannen en vrouwen de economie van de regio fors kan vergroten. Volgens Brussel zou het regionale bruto binnenlands product uiteindelijk tot 60 procent hoger kunnen liggen wanneer die kloof sterk wordt teruggedrongen. Dat is een geschatte potentiële opbrengst, geen verwachting dat het nieuwe programma zelf zo'n economische groei zal veroorzaken. 

Niet simpelweg 500.000 banen inkopen
Het programma heet de Surging Women's Employment Initiative. De bedoeling is niet dat Brussel zelf werkgevers gaat betalen om 500.000 vrouwen aan te nemen. Overheden, bedrijven, banken, ontwikkelingsorganisaties en VN-instellingen moeten gezamenlijk voorwaarden scheppen waardoor meer vrouwen werk kunnen vinden.

Een deel richt zich op veranderingen in wet- en regelgeving. Daarnaast moeten bedrijven worden aangemoedigd meer vrouwen in dienst te nemen en moeten nieuwe manieren van werken worden getest. De Commissie kijkt daarbij vooral naar drie sectoren: zorg, de groene economie en wetenschap en technologie. Bij zorg gaat het bijvoorbeeld om kinderopvang en ouderenzorg. Bij groene banen noemt de EU duurzame landbouw, toerisme en hernieuwbare energie. Ook digitaal werk op afstand en ondernemerschap worden genoemd.

Het uiteindelijke doel is ambitieus. Niet alleen moeten er minstens 500.000 banen bijkomen, de arbeidsparticipatie van vrouwen moet volgens de officiële factsheet met 5 procentpunt stijgen voor 2030. Verder wil het programma dat 1.200 bedrijven in Arabische landen de zogenoemde Women's Empowerment Principles onderschrijven. Dat zijn afspraken over gelijkheid van mannen en vrouwen op de werkvloer. Inmiddels hebben 901 bedrijven dat gedaan. 

Onduidelijkheid over bedrag
Over de omvang van het programma communiceren de eigen EU-stukken opvallend genoeg niet volledig hetzelfde. Het persbericht van de Europese Commissie spreekt over 25 miljoen euro, waarvan 10 miljoen vanuit de EU komt. Ook Zweden, Spanje en Finland leveren geld en de Islamitische Ontwikkelingsbank is bij de financiering betrokken. 

Een officiële factsheet die eveneens op 24 september werd gepubliceerd, vermeldt daarentegen 20 miljoen euro aan donorgeld. Daarnaast zou ongeveer 215 miljoen euro moeten worden gemobiliseerd bij financiële instellingen en het bedrijfsleven. Uit de documenten blijkt niet waardoor het verschil tussen de genoemde 20 en 25 miljoen euro ontstaat. 

Die grotere pot van private en institutionele financiering is relevant voor het doel van een half miljoen banen. Het programma leunt nadrukkelijk op investeringen van anderen en op veranderingen in de economie. De 10 miljoen euro van de EU staat dus niet gelijk aan de kosten van die 500.000 banen.

Onderdeel van groter EU-plan voor buurlanden
Het project valt onder het Pact voor het Middellandse Zeegebied, dat de Europese Commissie in 2025 presenteerde. Daarmee wil de EU nauwer samenwerken met landen aan de zuidkant van de Middellandse Zee. Het gaat onder meer om Algerije, Egypte, Israël, Jordanië, Libanon, Libië, Marokko, de Palestijnse gebieden, Syrië en Tunesië.

Die samenwerking gaat veel verder dan vrouwen op de arbeidsmarkt. Het pact omvat ook handel, investeringen, energie, onderwijs, veiligheid en migratie. De Commissie ziet economische ontwikkeling daarbij als onderdeel van een bredere strategie om de banden met de zuidelijke buurlanden van Europa te versterken.

Of het doel van een half miljoen extra banen daadwerkelijk wordt gehaald, moet de komende jaren blijken. De Commissie presenteert nu vooral het raamwerk en de doelstellingen. De uitvoering ligt voor een belangrijk deel bij regeringen en bedrijven in de regio. Šuica vat de inzet zelf als volgt samen: „Via het Pact voor het Middellandse Zeegebied zetten we deze ambitie om in actie.”