Kabinet wil Woo inperken om te bezuinigen, nog vóór beloofde evaluatie
Het kabinet-Jetten wil de Wet open overheid (Woo) inperken om te bezuinigen, terwijl de evaluatie van die wet pas volgend jaar klaar is. Dat blijkt uit een Kamerbrief van 26 oktober. Volgens het coalitieakkoord zou het kabinet juist op basis van die evaluatie bekijken of de wet moet veranderen. Ambtenaren onderzoeken welke soorten stukken nog opvraagbaar blijven, meldt Follow the Money.
In de brief schrijft het kabinet dat de Woo zorgt voor „enorme juridische en administratieve lasten”. Nieuwe wetsvoorstellen moeten gericht zijn op „minder juridisering, lagere uitvoeringskosten en behoud van effectieve transparantie en rechtsbescherming”. De Woo is de wet waarmee burgers en journalisten stukken van de overheid kunnen opvragen, van interne mails tot adviezen van ambtenaren.
De plannen horen bij de bezuinigingsoperatie Slagvaardige Overheid. Die moet in 2027 900 miljoen euro opleveren, oplopend tot 3,5 miljard euro vanaf 2035. Volgens Follow the Money noemt het kabinet de Woo daarin als wet waarbij snel resultaat te halen is.
Welke stukken blijven opvraagbaar?
Het ministerie van Binnenlandse Zaken bevestigt aan Follow the Money dat ambtenaren opnieuw bekijken welke soorten documenten opvraagbaar zijn. Welke maatregelen het kabinet precies wil doorvoeren, staat niet in de brief.
Tijdens de formatie lag er al een lijst. Binnenlandse Zaken schreef voor informateur Sybrand Buma stukken met mogelijke maatregelen, meldde Binnenlands Bestuur in december. Daarin stond onder meer dat interne e-mails, ambtelijke adviezen en concepten buiten de wet zouden kunnen vallen. Ook werden een plafond op de omvang van verzoeken, het doorberekenen van kosten aan de aanvrager en een grens aan het aantal verzoeken per persoon genoemd.
Tim Staal, directeur van SPOON, een kenniscentrum voor de Woo, noemt de inperking tegenover Follow the Money „desastreus” voor de controlerende taak van de journalistiek. „Op voorhand bepaalde typen documenten uitsluiten, zorgt voor een overheid die zich minder goed laat controleren.”
Evaluatie pas in 2027 klaar
Over de volgorde was het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA duidelijk: „De Wet Open Overheid gaan we beter toepasbaar maken. Op basis van de evaluatie (verwacht in 2026) bezien we of aanpassing wenselijk is.”
Die evaluatie is wettelijk verplicht binnen vijf jaar nadat de Woo op 1 mei 2022 inging. De Rijksuniversiteit Groningen voert haar uit in opdracht van het WODC, het onderzoeksinstituut van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het eindrapport komt volgens de universiteit voor de zomer van 2027.
Het kabinet begint nu al met de voorbereiding van wetswijzigingen, zodat het snel kan handelen zodra het rapport er ligt. Concrete wetsvoorstellen volgen volgens Binnenlands Bestuur na de evaluatie.
Onderzoeker ziet ook misbruik
Het WODC publiceerde op 27 oktober een gesprek met hoofdonderzoeker Aline Klingenberg. Volgens haar vinden Woo-verzoekers het vooral te lang duren. De overheid kampt bovendien nog steeds met een gebrekkige informatiehuishouding: de manier waarop zij haar eigen stukken bewaart en ordent.
Klingenberg ziet ook problemen aan de kant van de aanvragers. „Er wordt bijvoorbeeld ook misbruik gemaakt van de Woo”, zegt zij. Binnenlandse Zaken wees er in de formatie op dat het aantal Woo-verzoeken in twee jaar met 28,7 procent steeg.
Volgens Follow the Money kwamen uit eerder onderzoek van Binnenlandse Zaken aanbevelingen om verzoeken efficiënter af te handelen, met veel winst in betere werkprocessen. Die aanbevelingen komen niet terug in de Kamerbrief. Het kabinet zegt wel de informatiehuishouding op orde te willen brengen.
Van der Burg zag al beweging
Staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) heeft de Woo in zijn portefeuille. In juni wees hij in de Tweede Kamer een onafhankelijke Woo-functionaris af, met een verwijzing naar de evaluatie. In hetzelfde debat zei hij: „Als ik het zo zie, is er binnen deze commissie een beweging naar inperking van de Woo.”
In maart 2025 pleitten PVV en VVD in een Kamerdebat al voor een uitzondering voor interne communicatie van ministeries. GroenLinks-PvdA en NSC waren daar toen tegen.
Journalistenorganisaties VVOJ en NVJ, Free Press Unlimited, NDP Nieuwsmedia, het Genootschap van Hoofdredacteuren en 76 journalisten spraken zich uit tegen de plannen. Zij vinden dat de overheid eerst haar eigen werkprocessen op orde moet brengen. Staal vindt dat het kabinet de evaluatie niet serieus neemt: „Dat is slecht en onzorgvuldig bestuur.”
Het kabinet hield eerder deze maand ook tien dreigingsscenario’s buiten het openbare Kamerdebat.
Hoeveel van de bezuiniging via de Woo moet komen, is niet bekend. De invulling van de operatie Slagvaardige Overheid volgt in de voorjaarsnota. Het onderzoek naar de werking van de Woo loopt nog zeker een half jaar.
