Op een vrijdag begin oktober stond bij de rechtbank in Groningen een zaak op de rol die weinig aandacht trok. Een burger had de minister van Defensie voor de bestuursrechter gedaagd. De inzet: stukken over de levering van F-16's aan Oekraïne, en over schade aan dienstvoertuigen van de krijgsmacht. Een deel daarvan had de verzoeker inmiddels in handen. Maar lang niet alles.

Het is een zaak over een beroep op de Wet open overheid, de wet die burgers en journalisten het recht geeft om overheidsdocumenten op te vragen. En het is een zaak die past in een groter patroon. Want wie bij Defensie aanklopt, wacht lang, krijgt zelden alles en moet soms eerst een ronde bezwaar doorlopen voordat er überhaupt iets naar buiten komt.

Eerst niets, daarna een deel
Volgens Defensie begon het met een afwijzing. Het ministerie nam het verzoek in eerste instantie niet in behandeling, omdat het niet precies genoeg zou zijn omschreven. De verzoeker maakte bezwaar. Pas in die tweede ronde gingen alsnog documenten over beide onderwerpen de deur uit.

Tevreden was de verzoeker daarmee niet. Tegen die gedeeltelijke openbaarmaking volgde een beroep bij de rechter. De rechtbank had de uitspraak al ingepland voor 13 november. Maar zover kwam het niet. De eiser trok het beroep op het laatste moment in, laat het ministerie aan NieuwRechts weten. "De zaak is daardoor niet inhoudelijk behandeld", aldus Defensie. Het besluit van het ministerie is daarmee onherroepelijk.

Ruim acht maanden wachten

De Wet open overheid geeft een ministerie vier weken om te beslissen, met hooguit twee weken verlenging. Bij Defensie is die termijn ver uit beeld. Journalisten wachtten in 2024 gemiddeld 153 dagen op een besluit, vorig jaar 178 dagen en dit jaar al 256 dagen, blijkt uit cijfers die het ministerie op verzoek van NieuwRechts verstrekte. Dat is ruim acht maanden. Ook burgers en organisaties wachten steeds langer: van 103 dagen in 2024 naar 168 dagen nu.

Defensie verklaart het verschil met de omvang. Verzoeken van journalisten zijn volgens het ministerie doorgaans groter, en het verzamelen van stukken en het afstemmen met andere departementen kost dan meer tijd.

Wie uiteindelijk een besluit krijgt, krijgt zelden alles. In vrijwel ieder Woo-besluit wordt informatie geheel of gedeeltelijk achtergehouden, erkent het ministerie, altijd op grond van wettelijke uitzonderingen zoals privacy of de veiligheid van de staat. Defensie nam dit jaar tot 1 november 102 van zulke besluiten, na 116 in 2024 en 86 in 2025.

Naar de rechter stappen gebeurt weinig, maar loont soms. Sinds 2024 werden negen inhoudelijke beroepen tegen Defensie ingesteld. In diezelfde periode veegde de rechter drie keer een besluit van het ministerie van tafel.

Een uitzending zonder antwoorden
Wat zulke wachttijden in de praktijk betekenen, ondervond eerder dit jaar een journalist van onderzoeksplatform Investico. Hij vroeg Defensie om stukken over de compensatie van burgerslachtoffers van Nederlandse luchtaanvallen in Irak, voor een publicatie en een aflevering van het BNNVARA-programma BOOS. Het verzoek was ruim op tijd ingediend en de journalist had duidelijk gemaakt wanneer hij de informatie uiterlijk nodig had. Toch kwamen de documenten te laat. De uitzending werd gemaakt zonder de stukken van het ministerie, meldde iBestuur.

Alles bij elkaar duurde de afhandeling negen maanden. Tweeënhalve maand daarvan ging op aan interne afstemming en de zogeheten parafenlijn: de rij ambtenaren en leidinggevenden die een besluit moeten aftekenen voordat het de deur uit mag. Pas in april verscheen het besluit.

De journalist klaagde in maart bij het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI), de waakhond van de Woo. Dat college bemiddelde maandenlang en schreef de minister in juli een advies. Behandel verzoeken van journalisten met prioriteit en urgentie, luidde de kern. Stroomlijn de interne afstemming en leg concrete afspraken over doorlooptijden vast. Het college wees er bovendien op dat Woo-verzoeken binnen de overheid vaak direct het etiket 'politiek-bestuurlijk gevoelig' krijgen.

In Groningen komt de rechter er niet meer aan te pas. Of Defensie in de zaak over de F-16's terecht stukken achterhield, wordt daardoor nooit getoetst. En zolang het ministerie nog bedenkt wat het met het advies van juli doet, loopt voor elke journalist die vandaag een verzoek indient de klok gewoon door.