Het bedrag komt uit onderzoek dat de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken, de beroepsvereniging van gemeenteambtenaren die de bevolkingsregistratie bijhouden, vorig jaar samen met de VNG deed. Zij rekenden uit wat er extra nodig is om arbeidsmigranten goed in beeld te krijgen: 55 miljoen euro per jaar voor toezicht en handhaving, 10 miljoen voor personeel dat afspraken maakt met werkgevers en 5 miljoen voor digitale hulpmiddelen.

Vijlbrief wilde zelf wel meer. In een gesprek met zijn ambtenaren op 13 oktober gaf hij aan „extra in te willen zetten op registratie”, staat in de nota. Samen met Binnenlandse Zaken keken de ambtenaren daarna wat er kon „binnen de huidige financiële mogelijkheden”. Dat werd vooral het sneller delen van goede voorbeelden tussen gemeenten.

Wie besloot dat er geen geld komt, staat niet in de nota. Het onderzoek dateert van vóór het aantreden van het kabinet-Jetten in februari.

Geen bedrag in de brief
De Kamerbrief over de positie van arbeidsmigranten bevat volgens de nota „geen nieuwe beleidsvoornemens”. De raming van gemeenten komt er niet in voor. Wel kondigt het kabinet een zorgplicht aan voor uitzendbureaus: zij moeten ervoor zorgen dat hun buitenlandse krachten zich inschrijven bij de gemeente.

Op die zorgplicht wordt voorlopig niet gecontroleerd. Toezicht volgt pas als het nieuwe toelatingsstelsel voor uitzendbureaus volledig is ingericht en de inspectie genoeg capaciteit heeft, meldde het kabinet eerder dit jaar.

Adviescollege waarschuwde al
Dat gat viel eerder op. Het Adviescollege toetsing regeldruk, dat het kabinet adviseert over nieuwe regels, oordeelde in augustus dat in het plan „(nog) niet voorzien” is in handhaving en toezicht. Het kabinet wil de juiste inschrijving van arbeidsmigranten met de helft verbeteren. Volgens het adviescollege maakt het voorstel niet duidelijk hoe een lichte verplichting voor uitzendbureaus dat moet halen.

Gemeenten vroegen er zelf om. In hun actieplan van november vorig jaar vroegen grote steden en de provincies Limburg en Zuid-Holland het kabinet om „structurele financiering voor gemeenten rondom registratie”.

Huisvesting is de kern
Dat inschrijving zo belangrijk is, schrijven de ambtenaren zelf. „De problemen op registratie hangen nauw samen met een gebrek aan goede huisvesting”, staat in de nota. Arbeidsmigranten verhuizen vaak zonder dat door te geven. Juist ingrijpen daarop wordt „het meest succesvol geacht”.

Toch legde het kabinet die taak eerder dit jaar bij de gemeenten neer. Op Kamervragen van het CDA over huisjesmelkers in de Rotterdamse wijk Carnisse antwoordde het kabinet in juni dat het „aan gemeenten” is om hun handhavende taak in te vullen. Het geld dat gemeenten daarvoor nodig zeggen te hebben, komt er nu niet.

Boetes omhoog
Vijlbrief zet vooral in op het aanpakken van de uitzendbureaus. „Ik ben ervan overtuigd dat je moet beginnen bij het doorbreken van hoe mensen hier geld aan verdienen”, zei hij zondag bij WNL. De boetes voor overtreding van de arbeidswetten gaan op 1 juli 2027 met 21,7 procent omhoog.

Voor het toezicht op de inschrijving van arbeidsmigranten bij gemeenten blijft het bij goede voorbeelden.