De aanval staat niet op zichzelf. Zuid-Afrika kampt al tientallen jaren met zogenoemde plaasaanvallen: gewelddadige overvallen op boerderijen en afgelegen woningen. Daarbij worden boeren, hun gezinnen en werknemers beroofd, mishandeld en soms vermoord. Vooral de extreme wreedheid van sommige aanvallen zorgt voor angst onder de blanke Afrikanergemeenschap.

Honderden aanvallen per jaar
Volgens burgerrechtenorganisatie AfriForum vonden er in 2025 minstens 184 plaasaanvallen plaats, waarbij 29 blanke Afrikaners werden vermoord. Een jaar eerder registreerde de organisatie 176 aanvallen en 37 moorden. Bij ruim een derde van de aanvallen in 2025 was volgens AfriForum sprake van ernstig geweld waarbij de slachtoffers levensgevaar liepen.

De aanvallen hebben ook een beladen politieke geschiedenis. Tijdens de laatste jaren van de apartheid vielen strijders van het Pan Africanist Congress (PAC) en zijn gewapende tak APLA doelbewust blanke boeren aan. Volgens de Zuid-Afrikaanse Waarheidscommissie wilden zij met sommige van die aanvallen boeren van hun land verdrijven. Bij 27 onderzochte aanvallen tussen 1990 en 1993 vielen twaalf doden en dertien gewonden.

Of racistische motieven tegenwoordig een grote rol spelen, is onderwerp van discussie. AfriForum waarschuwt voor vijandige uitspraken tegen blanke boeren, waaronder de omstreden leus 'Kill the Boer'. Het Zuid-Afrikaanse onderzoeksinstituut ISS stelt daartegenover dat de meeste huidige aanvallen draaien om roof. Ook zwarte boeren en landarbeiders worden slachtoffer. Er is volgens het instituut geen bewijs voor een georganiseerde campagne tegen blanke boeren.

'Ze wilden dat ik zag wat ze mijn vrouw aandeden'
De nieuwste zaak speelde zich af in Broederstroom, ongeveer zestig kilometer ten noorden van Johannesburg. Daar wonen Les Brett, een 66-jarige voormalige militair en politieagent, en zijn vrouw Natasha. Drie gemaskerde mannen drongen op zondagavond 1 november hun woning binnen.

Brett vertelt in een interview met de Zuid-Afrikaanse krant The Citizen dat de overvallers vrijwel onmiddellijk hun wapens trokken. "Binnen twee seconden had ik een pistool tegen mijn hoofd en een pistool tegen mijn buik."

Het echtpaar werd vastgebonden en geblinddoekt. De mannen eisten geld en de sleutels van de kluis. Toen Brett niet meewerkte, begonnen ze beide slachtoffers te mishandelen.

Na ongeveer een halfuur namen de daders zijn blinddoek af. "Ze wilden dat ik zag wat ze mijn vrouw aandeden", vertelt Brett. Volgens hem verwondden de mannen Natasha rond haar tepels met een mes en een plaatschaar. Ook dreigden ze haar te verkrachten. Vervolgens klemden ze een betonschaar om zijn testikels.

Brett gaf uiteindelijk de locatie van de kluissleutel prijs. Maar daarmee hield het geweld niet op.

Met kokend water overgoten
De overvallers bleven vragen naar één miljoen Zuid-Afrikaanse rand. Brett zei dat hij dat bedrag niet bezat. Daarop werden hij en zijn vrouw in de kluis geduwd en met kokend water overgoten.

"Ik bood ze mijn auto's aan, maar die wilden ze niet. Ik bood aan om geld bij een geldautomaat op te nemen, maar dat wilden ze ook niet", aldus Brett. De mannen bleven volhouden dat er een miljoen rand in het huis moest liggen.

Vervolgens pakten ze zijn eigen AK-47 en richtten het wapen op hem. Een van de daders haalde de trekker over. Het geweer ging niet af. "Die AK-47 is al twee jaar defect. Hij vuurt de laatste kogel nooit af. Hij ging niet af, anders was ik nu dood geweest", vertelt Brett.

Een toevallig bezoek van een beveiligingsmedewerker maakte een einde aan de aanval. De bewaker kwam een probleem met een waterpomp controleren. De overvallers sloegen op de vlucht, waarna Natasha zich wist te bevrijden en hulp kon inschakelen.

Slachtoffer twijfelt aan roofmotief
De daders namen zeven vuurwapens, munitie, telefoons en een laptop mee. Toch twijfelt Brett of het uitsluitend om geld ging. Volgens hem lieten de overvallers dure camera's, sieraden, portemonnees en auto's achter.

"Dit was een gerichte plaasaanval. Niemand wordt drie uur lang gemarteld en met kokend water overgoten bij een woningoverval", stelt hij. Brett liep onder meer verwondingen aan zijn hoofd en knieën en een gebroken heup op.

De Zuid-Afrikaanse politie onderzoekt de zaak als een gewapende woningoverval. De diefstal van zeven geregistreerde vuurwapens is bevestigd. Het mogelijke racistische of politieke motief waarover wordt gespeculeerd, is niet vastgesteld. Op 5 november waren nog geen verdachten aangehouden.

De afgelopen weken werden ook andere boeren in de provincie Noordwest slachtoffer van ernstig geweld. Bij een aanval in Syferfontein werd veehouder Donovan Marx neergeschoten, mishandeld en verminkt. In dezelfde provincie werd bovendien Hannetjie van Zyl op haar boerderij vermoord.

De opeenvolgende incidenten leiden tot nieuwe oproepen om het geweld op het Zuid-Afrikaanse platteland harder aan te pakken. AfriForum wil dat plaasaanvallen als een bijzondere categorie zware criminaliteit worden behandeld, met meer politiecapaciteit en gespecialiseerde rechercheurs. Voor Brett en zijn vrouw blijft voorlopig vooral het herstel van hun verwondingen centraal staan.