Marcouch legt fundament voor nieuwe moskee in Arnhem: ook Turkse diplomaten aanwezig
Bij de bouwstart van de nieuwe Arnhemse moskee Ayasofya stonden op 18 oktober naast burgemeester Ahmed Marcouch ook een Turkse vice-consul en de Turkse religieus attaché uit Deventer. Dat staat in een verslag van het Turkstalige Platform Dergisi. De gemeente verkocht de grond onderhands aan een bouwstichting van de Turks-islamitische beweging Milli Görüş en wist in 2019 niet waar het geld vandaan kwam.
Platform Dergisi noemt bij naam vice-consul Ali Fuat Erkun van het Turkse consulaat-generaal in Deventer en religieus attaché Onur Artar, de vertegenwoordiger van de Turkse godsdienstdienst Diyanet in die regio. Ook Kemal Ergün, de Europese voorzitter van Milli Görüş, was erbij. De Turkstalige sites Sonhaber, Camia Haber en Doğuş noemen dezelfde namen.
In de Nederlandse verslagen, zoals dat van Arnhem Direct, is alleen sprake van „vertegenwoordigers” van Milli Görüş. De Turkse diplomaten komen daarin niet voor.
Arnhem valt onder het consulaat-generaal in Deventer, dat Overijssel, Gelderland, Groningen, Drenthe, Friesland en Limburg bestrijkt. Uit de verslagen blijkt niet dat de vice-consul of de attaché het woord voerde of geld bijdroeg aan de Arnhemse moskee.
Eerst een koper uit Keulen
Toen de moskee in 2019 om grond aan de Westervoortsedijk vroeg, was de beoogde koper een Duitse stichting. In een vertrouwelijke memo van 17 oktober 2019 aan het college noemt toenmalig wethouder Cathelijne Bouwkamp als contractpartner en eigenaar „EMUG, gevestigd te Keulen”.
„De EMUG heeft veel moskeeën in Nederland en andere Europese landen in haar bezit”, staat in de memo. En: „Allereerst is de EMUG bij ons geen bekende partij en zijn zij gezeteld in het buitenland.” De herkomst van het geld uit crowdfunding of schenkingen was voor de gemeente „(nog) niet helder”. Bouwkamp stelde daarom een integriteitsonderzoek naar de koper voor.
In juni 2020 noemde de gemeente een andere partij: de Nederlandse stichting NMOG. Met die stichting sloot Arnhem in januari 2021 een reservering en in januari 2025 de koop. Op 22 december 2025 werd de grond geleverd.
Helemaal los van Keulen staat NMOG niet. Volgens een rapport dat onderzoeksbureau RadarAdvies in 2017 voor het ministerie van Sociale Zaken maakte, bouwt en beheert NMOG de moskeeën van Milli Görüş in Nederland, en is de secretaris van NMOG voorzitter van het Duitse EMUG. De Europese koepel van Milli Görüş in Kerpen bij Keulen benoemt volgens hetzelfde rapport de voorzitters van de Nederlandse Milli Görüş-federaties.
3 miljoen of een half miljoen
Moskeevoorzitter Bahaeddin Budak zei op de bouwplaats dat in drie jaar „met steun van de gemeenschap en weldoeners” 3 miljoen euro is ingezameld, vertaald uit het Turks. Daarvan ging volgens hem 1 miljoen euro op aan de grond, het ontwerp en de voorbereiding.
De eigen donatiepagina van de Arnhemse moskee toont een veel lager bedrag: 566.039 euro, op een streefbedrag van 6 miljoen euro. Dat niet al het geld via de website binnenkomt, is mogelijk. Waar de rest vandaan komt, is niet openbaar.
Geen overleg met consulaat
In 2017 hield Milli Görüş tegenover de onderzoekers van het ministerie van Sociale Zaken nog vol dat er geen vaste lijn met de Turkse staat was. „Periodiek overleg met het consulaat is feitelijk onjuist”, staat in het rapport. „Contact wil niet zeggen aansturing.” De onderzoekers vonden aansturing vanuit Turkije „zeer onwaarschijnlijk”. Milli Görüş en de Turkse godsdienstdienst Diyanet waren lange tijd rivalen.
In de Arnhemse gemeenteraad klonk in 2021 al argwaan. SP-fractievoorzitter Gerrie Elfrink zei toen: „Als het geld naar Erdogan ruikt, ga je er niet mee in zee.”
Burgemeester Marcouch stortte op 18 oktober zelf het eerste beton. In zijn toespraak zei hij volgens Arnhem Direct: „Voor moslims lijkt die vrijheid nog altijd minder vanzelfsprekend dan voor andere Nederlanders.”
Grond niet openbaar te koop
De gemeente verkocht de bedrijfsgrond voor 192,50 euro per vierkante meter, zonder btw. Ten minste twee bedrijven meldden in 2020 belangstelling voor de kavel, maar die werd niet openbaar te koop aangeboden, meldde de Arnhemsche Courant. NieuwRechts schreef eerder over die voorkeursbehandeling.
Het college houdt vol dat de verkoop „geheel volgens de wettelijke regels” is verlopen. Een openbare aankondiging in juni 2023 leverde volgens het college geen reacties op. Een eerste integriteitsonderzoek vond volgens de gemeente „geen onrechtmatigheden” in de financiering.
Uit de stukken blijkt niet dat er Turks staatsgeld in de Arnhemse moskee zit. Antwoorden op raadsvragen en een Woo-verzoek over de grondverkoop worden rond 2 december verwacht.
