De plannen maken deel uit van de onderhandelingen over de Europese meerjarenbegroting voor 2028 tot en met 2034. De Europese Commissie wil meer geld vrijmaken voor onder meer defensie en migratie. Landbouworganisaties vrezen dat dit ten koste gaat van de boeren.

Ruissen deelt die zorgen. „Veel is nog onduidelijk, maar als ik kijk naar de plannen die nu op tafel liggen, dan is mijn inschatting dat het GLB er voor de gemiddelde Nederlandse boer niet bepaald beter op wordt”, zegt hij tegenover Sterke Erven.

Van 90 tot 240 euro per hectare
De grootste verandering zit mogelijk in de rechtstreekse inkomenssteun. Boeren krijgen nu Europese subsidie op basis van onder meer de oppervlakte landbouwgrond die zij gebruiken. Vanaf 2028 moet die steun gerichter worden verdeeld.

De Europese Commissie stelde aanvankelijk een bandbreedte van 130 tot 240 euro per hectare voor. Tijdens de onderhandelingen is de ondergrens verlaagd naar 90 euro. Daarmee krijgen landen meer ruimte om zelf de hoogte van de steun te bepalen.

Volgens Ruissen kan dat grote verschillen opleveren. Hij schetst een situatie waarin een Nederlandse boer 90 euro per hectare ontvangt, terwijl een collega in België of Bulgarije mogelijk 240 euro krijgt. Dat zijn de uitersten van de voorgestelde bandbreedte, geen bedragen die voor individuele boeren al vastliggen.

„Dit alles zal ertoe leiden dat de steun aan boeren sterk tussen de lidstaten gaat verschillen. Dat leidt tot zeer ongelijke concurrentieverhoudingen”, waarschuwt Ruissen bij Sterke Erven.

Vooral Nederlandse boeren zouden daardoor in de knel kunnen komen. Zij hebben volgens de SGP'er te maken met hoge grondprijzen en moeten tegelijkertijd voldoen aan Europese subsidievoorwaarden. Ruissen pleit daarom voor een verschil van maximaal 20 euro tussen de hectarebedragen, maar daarvoor bestaat momenteel onvoldoende steun.

Nederland wil lagere ondergrens
Opvallend is dat de Nederlandse regering zelf heeft aangedrongen op meer ruimte om de hectaresteun te verlagen. D66-landbouwminister Jaimi van Essen pleitte tijdens Europese onderhandelingen voor een lagere ondergrens. Ook het kabinet-Jetten wil de uitgaven aan het Europese landbouwbeleid beperken.

Ruissen vreest dat Nederland de extra speelruimte vooral zal gebruiken om te bezuinigen. Andere landen zouden hun boeren juist kunnen ondersteunen met geld uit aanvullende Europese fondsen.

„Mijn inschatting is dat andere landen daarvan royaal gebruik zullen maken, maar een land als Nederland niet”, zegt hij. Volgens het Europarlementslid krijgt de landbouw bij het kabinet-Jetten onvoldoende prioriteit.

Dat Nederland daadwerkelijk voor het minimumbedrag van 90 euro per hectare zal kiezen, staat echter nog niet vast. De uiteindelijke verdeling wordt pas bepaald bij de verdere uitwerking van het landbouwbeleid.

Brussel wil landbouwgeld anders verdelen
De hervorming gaat verder dan een lagere hectarevergoeding. De Europese Commissie wil het bestaande landbouwbudget samenvoegen met andere Europese fondsen. De lidstaten moeten vervolgens zelf plannen maken voor de besteding van dat geld.

Voor landbouwsteun en maatregelen bij marktcrises wil de Commissie ongeveer 300 miljard euro reserveren. Daarnaast kunnen lidstaten andere middelen inzetten voor bijvoorbeeld innovatie en plattelandsontwikkeling.

Volgens Brussel wordt de steun daardoor eenvoudiger en gerichter. Onder meer actieve boeren, jonge ondernemers en bedrijven die extra ondersteuning nodig hebben, moeten daarvan profiteren.

Landbouworganisatie LTO Nederland vreest juist dat de beschikbare middelen onvoldoende zullen zijn. De organisatie wil dat het huidige landbouwbudget behouden blijft, inclusief een correctie voor inflatie. Ook de Europese landbouwkoepels Copa en Cogeca verzetten zich tegen de voorgestelde bezuinigingen.

Ruissen waarschuwt voor voedselafhankelijkheid
Voor Ruissen draait de discussie niet alleen om de hoogte van subsidies. Hij vreest dat Europa zijn eigen voedselproductie verzwakt wanneer landbouw bij de begrotingsonderhandelingen terrein verliest.

Volgens hem onderschatten politici hoe riskant het is om voor voedsel afhankelijk te worden van andere landen. Hij verwijst naar de eerdere Europese afhankelijkheid van Russisch aardgas en olie uit het Midden-Oosten. 

„Europa moet op het gebied van voedsel zelfvoorzienend zijn, zodat de eigen bevolking altijd voldoende te eten heeft”, stelt hij. De SGP wil daarom het landbouwbudget ontzien en liever besparen op andere Europese uitgaven, zoals de fondsen voor regionale ontwikkeling.

Voorlopig is de uitkomst onzeker. De Europese landbouwministers bereikten op 26 oktober overeenstemming over een deel van de nieuwe regels, maar de financiële afspraken moeten nog worden gemaakt. Ook het Europees Parlement moet zich over het beleid uitspreken. Pas daarna wordt duidelijk hoeveel Nederlandse boeren vanaf 2028 daadwerkelijk ontvangen.