De uitspraak draait om een gevoelige vraag: hoe is de grens van 25 kilometer in de Nederlandse stikstofberekeningen tot stand gekomen? Die grens wordt gebruikt in AERIUS, het rekenprogramma waarmee wordt bepaald hoeveel stikstof een project op beschermde natuur laat neerslaan. De uitkomsten spelen een belangrijke rol bij de vergunningverlening aan boeren en bedrijven.

Vier jaar strijd om onderzoeksgegevens
De juridische strijd begon op 16 februari 2022. Toen werd TNO gevraagd om onderzoeksnotities en de bijbehorende correspondentie openbaar te maken. Het ging onder meer om contacten met ministeries, het RIVM en Wageningen University & Research.

TNO wees het verzoek af. Het instituut stelde dat de gevraagde informatie wetenschappelijk onderzoek betrof en daarom niet onder de openbaarheidswetgeving viel. Ook de communicatie over dat onderzoek wilde TNO niet langs die weg beschikbaar stellen.

In april 2024 gaf de rechtbank Midden-Nederland de verzoeker al gelijk. TNO ging daartegen in hoger beroep. Dat heeft het instituut nu eveneens verloren.

Wetenschappelijk onderzoek niet automatisch uitgezonderd
Volgens de Raad van State heeft de wetgever bewust bepaald dat onderzoek dat TNO voor de overheid uitvoert onder de Wet open overheid (Woo) valt. Dat geldt niet alleen voor onderzoeksresultaten, maar ook voor documenten en correspondentie over de uitvoering ervan.

Het argument dat de stukken uitsluitend voor wetenschappelijke doeleinden zijn gemaakt, is onvoldoende om de openbaarheidsregels buiten werking te stellen. Voor vertrouwelijk onderzoek in opdracht van particuliere partijen kunnen andere regels gelden.

Dat betekent overigens niet dat TNO nu alle gevraagde stukken moet publiceren. Het instituut mag nog beoordelen of wettelijke uitzonderingen van toepassing zijn. Ook heeft de rechter geen uitspraak gedaan over de juistheid van de 25 kilometergrens zelf.

TNO krijgt zes weken
TNO moet binnen zes weken opnieuw over het openbaarmakingsverzoek beslissen. Daarbij moet het inhoudelijk beoordelen welke informatie beschikbaar kan worden gesteld. Als daarover opnieuw een conflict ontstaat, kan de verzoeker rechtstreeks naar de Raad van State. Een nieuwe gang langs de rechtbank is dan niet nodig.

Daarnaast moet TNO 1.868 euro aan proceskosten vergoeden. De stichting werd tijdens de procedure juridisch bijgestaan door advocaat Franca Damen van Damen Legal.

Stikstofclaim wil controle op overheidsbeleid
Stichting Stikstofclaim vindt de uitspraak van groot belang. Volgens de organisatie moeten boeren kunnen controleren op welke onderzoeken de overheid haar besluiten baseert. Stikstofberekeningen kunnen immers gevolgen hebben voor vergunningen, investeringen en het voortbestaan van bedrijven.

De stichting pleit daarom voor meer openheid over de aannames en keuzes achter het stikstofbeleid. Zij vindt dat het niet ruim vier jaar zou mogen duren voordat duidelijk wordt of zulke stukken überhaupt onder de openbaarheidsregels vallen.

Ook Jan Cees Vogelaar reageert opgetogen. Hij schrijft: "Procederen tegen overheden sta je 4-0 achter". Volgens hem beschikken overheden over meer tijd, geld en juridische ondersteuning, terwijl burgers en ondernemers de gevolgen van langdurige procedures persoonlijk voelen.

Voor Stichting Stikstofclaim is de strijd daarmee nog niet helemaal voorbij. De rechter heeft de weg naar openbaarmaking vrijgemaakt, maar TNO moet nu eerst een nieuw besluit nemen. Pas daarna wordt duidelijk hoeveel van de gevraagde informatie daadwerkelijk naar buiten komt.