De Commissie maakte op 4 november in haar werkprogramma voor 2027 bekend dat zij het initiatief wil intrekken. Het plan liep vast in de Raad van de Europese Unie. Voor uitbreiding van de lijst was instemming van alle lidstaten nodig, naast goedkeuring door het Europees Parlement. Die gezamenlijke steun kwam er niet.

EU wilde meer strafrechtelijke bevoegdheden
Op de Europese lijst staan onder meer terrorisme, mensenhandel, drugshandel en georganiseerde criminaliteit. Brussel wilde ook haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven onder deze categorieën brengen. Daarmee zouden later gezamenlijke minimumregels voor strafbare feiten en straffen kunnen worden opgesteld. De stap zelf zou dus niet onmiddellijk nieuwe strafbare feiten hebben ingevoerd.

Het oorspronkelijke voorstel ging verder dan de bestaande Europese afspraken. Sinds 2008 moeten lidstaten bepaalde vormen van 'openlijk aanzetten tot geweld of haat' strafbaar stellen. Daarbij gaat het onder meer om ras, huidskleur, godsdienst en afkomst. De Commissie wilde ook andere gronden, zoals geslacht, seksuele gerichtheid, leeftijd en handicap, kunnen aanpakken.

Organisaties vrezen censuur
De internationale juridische organisatie Alliance Defending Freedom International reageert verheugd. Zij noemt het besluit 'een grote overwinning voor de vrijheid van meningsuiting'. Volgens de organisatie kunnen te ruime omschrijvingen van haatzaaien worden gebruikt om vreedzame meningen te bestraffen. Ook politieke en religieuze opvattingen kunnen volgens critici daardoor onder druk komen te staan.

Ook de Amerikaanse denktank Future of Free Speech had bezwaar tegen het plan. Volgens deze organisatie waren de voorgestelde begrippen onvoldoende duidelijk. Daardoor zou bescherming tegen discriminatie kunnen botsen met het recht om afwijkende meningen te uiten. De Europese Commissie stelde daar tegenover dat het voorstel mensen beter moest beschermen tegen haat en geweld.

Nieuw voorstel nog mogelijk
De intrekking betekent niet dat bestaande nationale verboden verdwijnen. Landen mogen hun eigen strafrecht blijven toepassen en de Europese afspraken uit 2008 blijven gelden. De Commissie onderzoekt bovendien een andere route. Zij overweegt nieuwe regels tegen het online aanzetten tot geweld en haat.

Hoe die mogelijke wet eruit zal zien, is nog onbekend. Ook is geen datum aangekondigd waarop een nieuw voorstel verschijnt. De discussie over de grens tussen bescherming tegen haat en vrije meningsuiting is daarmee niet voorbij.