De invasie van Oekraïne door Rusland en de waarschuwingen van Amerikaans president Donald Trump over minder Amerikaanse steun hebben Brussel naar eigen zeggen aan het denken gezet. De EU wil haar eigen veiligheidsstructuur versterken en is bezig met de grootste herbewapening sinds de Koude Oorlog.

De nieuwe eenheid komt onder het secretariaat-generaal van de Europese Commissie te vallen en zal personeel aantrekken uit verschillende Europese inlichtingendiensten. Een ingewijde zei: ‘De inlichtingendiensten van de lidstaten weten veel. De Commissie weet veel. We hebben een betere manier nodig om dat allemaal samen te brengen en effectief te gebruiken.’

Een woordvoerder van de Commissie bevestigde dat het plan in ontwikkeling is: ‘We onderzoeken hoe we onze veiligheids- en inlichtingencompetenties kunnen versterken. Als onderdeel daarvan wordt de oprichting van een speciale cel binnen het secretariaat-generaal overwogen.’

Weerstand binnen de EU
Niet iedereen is blij met het initiatief. Hoge functionarissen binnen de diplomatieke dienst van de EU vrezen dat de nieuwe eenheid het werk van het bestaande Intelligence and Situation Centre (Intcen) zal overlappen en mogelijk zelfs overbodig maakt. Twee bronnen zeiden volgens de Financial Times dat EU-lidstaten waarschijnlijk weerstand zullen bieden tegen nieuwe inlichtingenbevoegdheden voor Brussel.

De Commissie benadrukt dat het niet de bedoeling is om eigen spionnen te sturen. ‘De Commissie gaat geen agenten het veld in sturen,’ zei een betrokken bron. De nieuwe dienst moet informatie bundelen en analyseren, niet verzamelen via operaties.

Gevoelig onderwerp
Inlichtingenuitwisseling ligt al jaren gevoelig binnen de EU. Vooral landen met sterke veiligheidsdiensten, zoals Frankrijk, zijn terughoudend met het delen van geheime informatie. Daar komt bij dat er spanningen zijn tussen onderling binnen de Europese Unie, bijvoorbeeld met Hongarije.

Von der Leyen wil de EU beter voorbereiden op geopolitieke dreigingen. Eerder richtte ze al een ‘veiligheidscollege’ op voor commissarissen en maakte ze geld vrij voor wapenleveranties aan Oekraïne. De nieuwe inlichtingeneenheid past binnen diezelfde lijn van verdere militarisering en centralisering van macht in Brussel. De Commissie zegt verder dat er nog geen tijdlijn is vastgesteld. ‘Het concept wordt verder uitgewerkt en de gesprekken lopen nog,’ aldus de woordvoerder.