Waarom asielzoekers terugsturen naar Italië lastig blijft: dit moet u weten
Nederland wil asielzoekers kunnen terugsturen naar Italië als zij daar eerder de Europese Unie zijn binnengekomen. Maar dat blijkt in de praktijk ingewikkeld. Nederlandse rechters zijn het oneens over de vraag of deze overdrachten zijn toegestaan. Bovendien is onzeker of Italië bereid is om grote aantallen asielzoekers terug te nemen. Zelfs na een gunstige uitspraak voor Nederland blijven er belangrijke obstakels bestaan.
De rechtbank in Haarlem bepaalde dinsdag dat twee asielzoekers naar Italië mogen worden teruggestuurd. Het gaat om een Eritrese vrouw en een man van wie de nationaliteit onbekend is. Beiden kwamen via de Middellandse Zee Europa binnen en vroegen vervolgens asiel aan in Nederland. Volgens de Europese regels is in principe het eerste verantwoordelijke EU-land belast met de behandeling van hun aanvraag.
Waarom is terugsturen naar Italië zo moeilijk?
Verschillende Nederlandse rechtbanken denken echter anders over de situatie in Italië. Rechters in onder meer Amsterdam, Arnhem, Middelburg en Den Bosch verboden eerder vergelijkbare overdrachten. Zij vrezen naar eigen zeggen dat asielzoekers daar onvoldoende bescherming en opvang krijgen. Daardoor ontstaat een situatie waarin de ene rechter terugsturen toestaat en de andere dit tegenhoudt. Critici wijzen erop dat deze obstakels het lastig maken om een streng asielbeleid daadwerkelijk uit te voeren.
De problemen begonnen in 2022. Italië liet toen weten voorlopig geen asielzoekers uit andere EU-landen te kunnen opvangen. Met de invoering van het EU-Migratiepact beloofde het land de afspraken weer na te leven. Toch vinden sommige rechters dat onvoldoende is aangetoond dat de opvang inmiddels voldoet.
Wil Italië de asielzoekers wel terugnemen?
Ook de politieke bereidheid van Italië vormt een probleem. Nederlandse Kamerleden bezochten tijdens het herfstreces onder meer Lampedusa en Sicilië. Volgens D66-Kamerlid Robert van Asten waren sommige opvanglocaties slechts voor een kwart bezet. Toch twijfelt hij of Italië daadwerkelijk veel asielzoekers zal overnemen.
JA21-Kamerlid Diederik Boomsma is eveneens sceptisch tegenover De Telegraaf. 'Italië wil eigenlijk nog steeds geen mensen terugnemen', zegt hij. Tijdens het bezoek bleek volgens hem dat ook Italiaanse politici weinig voelen voor terugkeer vanuit Nederland. Boomsma noemt dit een fundamentele zwakte van het Europese systeem.
Uiteindelijk moet de Raad van State duidelijkheid geven over de tegenstrijdige rechterlijke uitspraken. Tot die tijd kunnen asielzoekers juridische stappen zetten om hun overdracht op te schorten. Zelfs als de hoogste bestuursrechter terugsturen toestaat, blijft Italiaanse medewerking noodzakelijk. Dat probleem is al zichtbaar: Italië accepteerde het terugnameverzoek voor de Eritrese vrouw, maar reageerde niet op het verzoek voor de man.
