Het advies van de Afdeling advisering is van 17 december 2025 en gaat over de eerste versie van het wetsvoorstel, die het vorige kabinet in oktober 2025 voorlegde. Die wilde de stikstofdoelen voor 2025, 2030 en 2035 uit de Omgevingswet halen. Nu staat in de wet dat in die jaren 40, 50 en 74 procent van de stikstofgevoelige natuur onder de grens moet zitten waarboven stikstof schade doet, de kritische depositiewaarde.

Daarvoor in de plaats kwam één open doel: in 2035 moest de uitstoot van ammoniak en stikstofoxiden „aanzienlijk” lager zijn dan in 2019. De Raad van State adviseerde het voorstel „niet in de huidige vorm” bij de Kamer in te dienen.

‘Niet de ruimte’
Volgens de Raad schoof het voorstel de verplichting vooruit naar 2035. Dat botst met de Europese Habitatrichtlijn, die lidstaten verplicht verslechtering van beschermde natuur tegen te gaan zodra die dreigt. „Lidstaten hebben namelijk niet de ruimte om zelf het tempo te kiezen waarmee verslechtering wordt voorkomen of tegengegaan”, schrijft de Raad.

Het voorstel bood volgens het advies ook geen waarborg dat er op tijd maatregelen komen. De Raad wees op de uitspraak van de rechtbank Den Haag van januari 2025 in de zaak van Greenpeace. Die oordeelde dat de Staat de stikstofgevoelige natuur onvoldoende beschermt. De Staat ging in hoger beroep, maar moet de uitspraak intussen wel uitvoeren.

Korting op productierechten
In het nader rapport, de reactie van het kabinet op het advies, schrijft Van Essen dat het wetsvoorstel „op belangrijke punten” is gewijzigd. Er komen nieuwe wettelijke doelen voor 2035: minder ammoniak uit de landbouw en de industrie, en minder stikstofoxiden uit het verkeer. Voor de landbouw komt er ook een streefwaarde voor 2030. Het programma met maatregelen gaat tegelijk met de wet ter inzage.

Voor boeren staat er een stok achter de deur in. Wordt het doel voor 2035 niet gehaald, dan kan het kabinet de productierechten van veehouders korten. „Het kabinet legt daarom – als stok achter de deur – de mogelijkheid van een korting op productierechten vast in de wet”, staat in het nader rapport. Zo'n korting moet dan vooral de ‘achterblijvers’ treffen.

Het doel voor de landbouw is 45,4 tot 49,7 kiloton minder ammoniak dan in 2019. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving komt de sector met het huidige pakket uit op ongeveer 40 procent minder uitstoot, en met nog uit te werken maatregelen op 42 tot 46 procent, staat in het nader rapport. Het planbureau concludeerde eerder al dat het pakket het doel nog niet haalt.

‘Spoedwet’ blijft ‘spoedwet’
De Raad van State merkte ook iets op over de naam. „In Nederland bestaat echter geen afzonderlijke procedure voor een spoedwet”, staat in het advies. Uit het voorstel bleek volgens de Raad ook niet waarom die naam nodig was.

Het kabinet houdt de naam toch aan. Het weet volgens het nader rapport dat de benaming „geen andere procedure met zich brengt”, maar wil ermee laten zien dat het „voortvarend” aan de slag wil.

Hoe de doelen precies in de wet zouden komen, lag half oktober nog open. Ambtenaren legden die keuze voor aan een overleg van bewindslieden in het Catshuis op 26 oktober, blijkt uit een beslisnota van 13 oktober.

‘Niet maatschappelijk haalbaar’
Het kabinet vindt de huidige stikstofdoelen „niet maatschappelijk haalbaar”. Zelfs met een pakket dat volgens het planbureau „grenst aan wat er tot 2035 uitvoerbaar is”, komen die doelen volgens het kabinet niet binnen bereik.

Het advies van de Raad van State ging over de eerste versie van de wet. In de openbare stukken staat geen nieuw advies over de aangepaste versie. Nu is de Tweede Kamer aan zet.