Volgens het comité zijn deze zones in strijd met internationale regels en leiden ze tot etnisch profileren. De kritiek komt voort uit bijdragen van onder meer linkse organisaties en asielactivistische groepen in Zweden.

‘Walgelijk en illegaal’
De toon van het comité is scherp. Vicevoorzitter Gay McDougall noemt de maatregelen direct in strijd met het VN-verdrag tegen rassendiscriminatie. Ze zei tegen Svenska Dagbladet: “De Zweedse bezoekzones zijn walgelijk en illegaal. Je kunt mensen niet zomaar op straat oppakken vanwege hun uiterlijk.”

Volgens McDougall lopen vooral mensen van Afrikaanse afkomst, migranten en vluchtelingen risico om onterecht door de politie te worden gecontroleerd. De commissie stelt dat ontvangen rapporten deze zorgen bevestigen.

Op de vraag of bezoekzones kunnen helpen bij het bestrijden van bendecriminaliteit, antwoordde ze: “Het creëert eerder problemen dan dat het ze oplost, omdat deze zones impliceren dat mensen criminelen zijn, ook al hebben ze niets verkeerds gedaan.”

Regering veegt kritiek resoluut van tafel
De Zweedse regering erkent de conclusies van de VN niet. Volgens een woordvoerder van minister van Justitie Gunnar Strömmer is de nieuwe wet zorgvuldig onderzocht en voldoet deze aan grondrechten en internationale afspraken.

Migratieminister Johan Forssell reageerde eveneens fel. Hij benadrukt tegenover Svenska Dagbladet dat Zweden juist strenger moet worden om het vertrouwen in het asielsysteem te herstellen en om regels rond staatsburgerschap te verscherpen.

Forssell zei in een reactie: “Het is volkomen redelijk dat Zweden dergelijke eisen invoert.” Hij stelt dat het staatsburgerschap te gemakkelijk te verkrijgen was en dat duidelijke taal- en integratie-eisen bijdragen aan betere integratie. Ook de mogelijkheid om verblijfsvergunningen te weigeren of in te trekken vanwege “gebrek aan goed gedrag” vindt hij gerechtvaardigd.

Kritiek op meldplicht en verblijfsvergunningen
Het VN-rapport richt zich niet alleen op de veiligheidszones. De commissie uit ook zorgen over andere onderdelen van het Zweedse beleid, zoals: de meldplicht voor ambtenaren om illegale immigranten aan te geven; strengere voorwaarden voor permanente verblijfsvergunningen; hogere inkomenseisen; taal- en inburgeringstoetsen. Volgens de commissie treffen deze maatregelen vooral moslims, mensen van Afrikaanse en Aziatische afkomst, asielzoekers en mensen zonder verblijfsrecht.

De commissie waarschuwt daarnaast voor een verslechtering van het maatschappelijke klimaat. Er zou sprake zijn van een toename van racistische uitlatingen in media, online platforms en in de politiek. Ook verwijst het rapport naar discriminerende opmerkingen uit de hoek van machthebbers.

Daarom roept het VN-Comité Zweden op om zowel nieuwe als geplande wetsvoorstellen binnen de Tidö-overeenkomst te herzien en te toetsen aan internationale mensenrechtennormen. Ook wil het comité dat Zweden meer actie onderneemt tegen wat het omschrijft als “structurele discriminatie”.