Defensie kocht Israëlische wapens zonder Kamer volledig te informeren
Defensie heeft de Tweede Kamer niet volledig geïnformeerd over de herkomst van speciale vizieren die militairen gebruiken om drones uit de lucht te schieten. Het gaat om het Smash-systeem van het Israëlische bedrijf Smartshooter. Kamerlid Kati Piri (GroenLinks-PvdA) eist opheldering en stelt dat de Kamer mogelijk is misleid. De kwestie kwam aan het licht tijdens een debat op 26 november in de vaste Kamercommissie voor Defensie. Minister Ruben Brekelmans (VVD) en staatssecretaris Gijs Tuinman (BBB) spraken daar over een incidentele suppletoire begroting. Defensie wil tot 2,5 miljard euro naar voren halen om extra anti-dronecapaciteit aan te schaffen, waaronder radars en snelvuurkanonnen.
Het debat vond plaats in een periode van verhoogde spanning. In het weekend voorafgaand aan het overleg werden meerdere onbekende drones waargenomen boven vliegbasis Volkel en Eindhoven Airport. Het vliegverkeer moest tijdelijk worden stilgelegd. Defensie wilde laten zien dat het snel handelt en stuurde een aanvullende brief naar de Kamer over extra investeringen tegen drones. Ook NRC dook uitgebreid in de kwestie.
In die brief werd ook gesproken over ‘elektro-optische richtmiddelen’ voor individuele militairen. De naam van de leverancier werd niet genoemd. Later bleek dat het gaat om de Smash 3000, een geavanceerd vizier van Smartshooter uit Israël.
Uit onderzoek blijkt dat Defensie het Smash-systeem al sinds 2020 test. In 2021 startte de landmacht een proef met een eerdere versie, de Smash 2000. In interne evaluaties werd geconcludeerd dat het systeem de trefkans tegen drones verhoogt, ook bij minder ervaren schutters. De herkomst van het systeem werd echter nooit expliciet gemeld aan de Tweede Kamer. Dat terwijl Nederland de afgelopen vijf jaar voor ongeveer 1,5 miljard euro aan wapens in Israël heeft gekocht. Sinds het uitbreken van de oorlog in Gaza zijn zulke aankopen politiek gevoelig geworden.
Voor GroenLinks-PvdA is de herkomst van defensiematerieel doorslaggevend. Kati Piri zei tijdens het debat: „In tegenstelling tot de fractie van JA21 heeft mijn fractie bezwaren tegen sommige leveranciers waar Defensie eerder bestellingen heeft geplaatst.” Staatssecretaris Tuinman wilde geen overzicht geven van alle producenten. Hij zei wel bereid te zijn om informatie vertrouwelijk te delen. Ook deed hij een toezegging: "Wat ik wel kan toezeggen, is dat de beoogde leveranciers niet uit Israël afkomstig zijn.”
Die uitspraak had betrekking op de grote anti-dronedeals, zoals Skyranger-kanonnen en Iris-radars. Over de Smash-vizieren bleef onduidelijkheid bestaan.
Smartshooter is een Israëlisch familiebedrijf uit kibboets Yagur. Het Smash-vizier gebruikt kunstmatige intelligentie om doelen te herkennen en de ideale kogelbaan te berekenen. De slogan van het bedrijf luidt: ‘One shot, one hit’. Volgens Defensie-evaluaties mag het systeem alleen tegen drones worden ingezet. Toch wordt het in de Gaza-oorlog door het Israëlische leger ook gebruikt in stedelijke gevechten. Dat vergroot de gevoeligheid rond de Nederlandse aankoop.
In 2022 werd een eerste bestelling geplaatst. Nederlandse militairen namen het systeem later mee op missie naar Irak. Pas in december 2024 meldde Defensie officieel een grotere order aan de Kamer, zonder de naam Smartshooter te noemen.
