In plaats van dertien afzonderlijke omroepen met eigen besturen moet er een nieuw systeem komen. Dat bestaat uit vier grote omroephuizen. Daarnaast blijft er een apart omroephuis bestaan voor de NOS en de NTR. Precies deze opzet staat ook in het programma van GL-PvdA. Daarmee lijkt een Kamermeerderheid binnen bereik.

De keuze valt op, omdat de omroepen er onderling niet uitkwamen. In Hilversum werd lang gesproken over samenwerkingen en fusies. Dat leidde niet tot overeenstemming. 

Felle kritiek in de Kamer
Tijdens het debat over de mediabegroting klonk stevige kritiek op minister Gouke Moes van Media. VVD-Kamerlid Claire Martens-America was scherp. ‘Ik had van deze minister meer verwacht: daadkracht’. Volgens haar is er sprake van een ‘totaal gebrek aan besluitvorming’.

Ook vanuit het CDA kwamen harde woorden. Kamerlid Harmen Krul sprak van bestuurlijke chaos. ‘Wat als een hervorming begon, is inmiddels een bestuurlijke soap’, stelde hij. ‘Het moest leiden tot helderheid en samenwerking, nu is er een impasse.’

De beloofde brief met duidelijke kaders bleef tot nu toe uit. De vorige minister, Eppo Bruins, schetste in mei nog een tijdspad. Uiterlijk 1 oktober zou er een plan liggen. Door de kabinetsval en het vastlopen van de gesprekken gebeurde dat niet.

Misbruik van publieke middelen 
Ook JA21 uit scherpe kritiek, maar dan vooral op de publieke omroep zelf. Kamerlid Annabel Nanninga wijst op een campagne van de NPO tegen de bezuinigingen. Volgens haar is die actie betaald met belastinggeld. ‘De publieke omroep is al maanden bezig met een grote campagne tegen het bezuinigingsbesluit. Het is een campagne, ironisch genoeg, gefinancierd door de minister, die zich richt tegen het besluit van deze minister. Het is ons geld waarmee ze dat doen.’

Nanninga stelt dat de NPO zichzelf politiseert. ‘De NPO is geen politieke partij. De NPO is een uitvoeringsinstelling.’ Ze spreekt van misbruik van een unieke positie en zegt: ‘En dan ben je deze positie gewoon gigantisch aan het misbruiken.’ Volgens haar ondermijnt dit juist het vertrouwen dat de omroep zegt te willen beschermen. ‘Je kunt niet zeggen dat je en boven de partijen staat en actief campagne voeren tegen het beleid waar dit parlement en het ministerie over gaat.’

Nanninga noemt het wrang en voegt toe dat het gedrag juist aantoont waarom ingrijpen nodig is. ‘Overigens is de ironie dat deze actie precies laat zien waarom bezuinigingen zo hard nodig zijn.’ Ze verwijst ook naar peilingen. ‘Onderzoek door de Telegraaf wijst uit dat de meerderheid van de Nederlanders een voorstander is van bezuinigen, hervormen en versoberen.’ Volgens haar moet de NPO daar gehoor aan geven en stoppen met ‘het belastinggeld van ons allemaal te verbranden aan spotjes en advertenties’.

Bezuinigingen blijven gevoelig
De financiële kant blijft intussen een groot pijnpunt. Eind 2024 werd besloten om vanaf 2027 vijftig miljoen euro extra te bezuinigen op de publieke omroep. Een deel daarvan mag worden opgevangen met extra reclame. Deze maatregel kwam bovenop een eerdere bezuiniging van honderd miljoen euro uit het regeerakkoord.

Krul noemt die extra bezuiniging inmiddels ‘een graat in de keel’. Volgens hem zorgt die vooral voor onrust en praktische problemen. Ook D66 uit zorgen. Kamerlid Ouafa Oualhadj waarschuwde: ‘In een tijd van nepnieuws, kun je niet over journalistiek zeggen: het is cruciaal en tegelijkertijd de bodem onder hun voeten vandaan trekken.’

Hoe het nieuwe voorstel zich precies verhoudt tot deze bezuinigingen, is nog onduidelijk. ‘Hoe dat zich ontwikkelt zullen we vrijdag zien’, aldus Krul. Daarmee lijkt de eerste grote test voor het nieuwe kabinet meteen richting links te wijzen.