De beslissing betekent dat de strafzaak, die Bonte in hoger beroep volledig won, nog niet definitief is afgerond. De Hoge Raad moet zich nu buigen over het oordeel van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, dat eerder deze maand alle veroordelingen vernietigde. Het nieuws wordt naar buiten gebracht door Bonte op sociale media.

Vrijspraak na veroordeling in eerste aanleg
De zaak draait om een bericht dat Jan Bonte in april 2023 op X plaatste. Daarin uitte hij felle kritiek op D66 en noemde hij Sidney Smeets bij naam. De politierechter in Overijssel oordeelde in 2024 dat sprake was van smaad. Bonte kreeg een taakstraf, een contactverbod en moest 3.000 euro schadevergoeding betalen.

In hoger beroep kwam het gerechtshof tot een volledig ander oordeel. Het hof sprak Bonte vrij van zowel smaad als belediging en verklaarde Smeets niet-ontvankelijk in zijn schadeclaim. Daarmee vervielen alle straffen en maatregelen.

Hof: geen concreet feit, dus geen smaad
Volgens het hof was niet voldaan aan de wettelijke eisen voor smaad. Daarvoor moet sprake zijn van een beschuldiging van een concreet en verifieerbaar feit. Dat was hier niet het geval.

Het hof stelde vast dat het woord “pedofiel”, zoals gebruikt in het bericht, geen beschrijving is van een specifieke gedraging. “Het zijn van pedofiel is niet een duidelijk te onderkennen concrete gedraging,” aldus het hof. Daarom werd de smaadbeschuldiging nietig verklaard.

Context doorslaggevend bij belediging
Ook de aanklacht wegens belediging hield geen stand. Het hof keek nadrukkelijk naar de context van het bericht. Die was volgens de rechters primair gericht tegen D66 als partij en de cultuur binnen die partij, en niet tegen Smeets als persoon.

Het hof wees erop dat er in de media uitgebreid was bericht over de affaire rond Smeets. In dat licht kon het gebruik van het woord “pedofiel” volgens het hof niet worden gezien als een strafbare aantasting van eer en goede naam. Bonte werd daarom ook van belediging vrijgesproken.

Toch cassatie: OM zet door
Ondanks deze duidelijke vrijspraak kiest het OM nu voor cassatie. Dat roept vragen op, omdat het OM tegelijkertijd herhaaldelijk stelt dat het onvoldoende capaciteit heeft om alle strafzaken te behandelen. Eerder vaardigde het OM al twee Europese onderzoeksbevelen uit in het kader van een smaadzaak van Smeets.

Bonte reageert verbaasd en kritisch. Hij wijst erop dat aangiften tegen andere publieke figuren regelmatig worden geseponeerd vanwege capaciteitsgebrek, terwijl in zijn zaak juist wordt doorgeprocedeerd. Volgens hem laat dit zien dat het OM selectief omgaat met vervolging. 

In een reactie aan NieuwRechts geeft het Ressortsparket van het OM meer uitleg over het besluit om tot een cassatieberoep te komen. Volgens de perswoordvoerder zijn bij de beoordeling drie advocaten-generaals en twee secretarissen betrokken. Er wordt alleen cassatie ingediend na een 'zorgvuldige afweging van het OM' en kan twee redenen hebben: het OM vindt de vrijspraak echt onterecht, of de rechtspraktijk heeft 'meer duidelijkheid nodig - die alleen de Hoge Raad kan geven - over de reikwijdte en grenzen van bepaalde wetsartikelen'. Welke van de twee geldt voor de zaak van Bonte, laat de perswoordvoerder in het midden. 

Capaciteitsproblemen al langer erkend
De beslissing wringt met eerdere uitspraken van de OM-top. Eind 2024 zei Rinus Otte, voorzitter van het College van procureurs-generaal, in een interview met NRC dat justitie scherper moet kiezen. Van de circa één miljoen aangiften per jaar worden er volgens hem slechts 250.000 opgepakt.

“Vanwege capaciteitsproblemen gaat justitie scherper kiezen welke strafzaken wel en niet opgepakt worden,” zei Otte. Ook benadrukte hij dat slachtoffers en verdachten te lang moeten wachten op duidelijkheid.

Tegen die achtergrond is het opvallend dat het OM nu extra stappen zet in een zaak die al in hoger beroep is verloren.