De uitspraak werd op donderdag 12 maart bekendgemaakt in Luxemburg. Het hof oordeelde dat het weigeren van een wijziging in de officiële geslachtsregistratie in strijd kan zijn met Europees recht. Volgens de rechter mag een land een burger niet verhinderen om zijn of haar geregistreerde geslacht te laten aanpassen wanneer Europese rechten in het geding zijn.

De zaak ontstond naar aanleiding van een conflict in Bulgarije. Daar wordt het begrip ‘geslacht’ in de wet strikt biologisch uitgelegd. Daardoor kan het geslacht in het bevolkingsregister niet worden aangepast.

Conflicten met nationale wetgeving
Volgens het Europese hof kan zo’n interpretatie botsen met EU-regels. Dat gebeurt vooral wanneer de situatie invloed heeft op het recht van Europese burgers om zich vrij binnen de EU te verplaatsen. De rechter stelt dat nationale regels in zulke gevallen niet in strijd mogen zijn met Europese wetgeving.

Het hof stelt dat een verschil tussen iemands genderidentiteit en de vermelding op officiële documenten praktische problemen kan veroorzaken. Dat kan volgens de uitspraak gebeuren bij identiteitscontroles, reizen of werkzaamheden in andere EU-landen. Daarom concludeert het hof dat landen procedures moeten bieden voor de juridische erkenning van een ‘geslachtsverandering’ wanneer Europese vrijheidsrechten in het geding zijn.

Tegelijkertijd benadrukt het hof dat lidstaten zelf verantwoordelijk blijven voor het uitgeven van identiteitsdocumenten. Toch moet die bevoegdheid volgens de rechter altijd worden uitgevoerd in overeenstemming met het EU-recht en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

Nationale rechtbanken en EU-recht
De uitspraak heeft vooral gevolgen voor landen waar wetgeving een strikt biologische definitie van geslacht hanteert. Ook staten die zeer strenge voorwaarden stellen aan het wijzigen van geslachtsregistratie kunnen door het oordeel worden geraakt.

In de Bulgaarse zaak had het hoogste gerechtshof een verzoek tot wijziging van het geslacht afgewezen. De rechter stelde dat het publieke belang en de maatschappelijke waarden zwaarder wogen dan het individuele verzoek. Het Europese hof is het daar niet mee eens.

Volgens de Europese rechters kunnen zulke beperkingen alleen worden toegestaan wanneer daar objectieve en proportionele redenen voor bestaan. In dit specifieke geval ziet het hof die rechtvaardiging niet.

EU-recht boven nationale interpretaties
Het arrest schrijft niet voor dat lidstaten een specifiek model voor regelgeving moeten invoeren. Wel mogen landen niet volledig weigeren om een geslachtswijziging juridisch te erkennen wanneer een burger gebruikmaakt van Europese vrijheden, zoals wonen of werken in een ander EU-land.

Dat betekent in de praktijk dat ook landen met strengere regels hun procedures mogelijk moeten aanpassen. De uitspraak benadrukt bovendien dat Europees recht voorrang heeft op nationale interpretaties.