De situatie speelt al langere tijd en kent meerdere voorbeelden. Zo zit een Iraanse man, die in 2018 werd veroordeeld voor zedendelicten, nog altijd in een kliniek. Hij kreeg destijds één jaar cel en tbs met dwangverpleging. Volgens de wet dient de man ‘Nederland te verlaten en niet meer terug te keren’ nadat zijn tbs-traject is afgerond. Toch is hij jaren later nog niet uitgezet.

Zijn maatregel wordt telkens verlengd, omdat terugkeer naar Iran onzeker is. Tegelijk mag hij niet doorstromen binnen het tbs-systeem, omdat hij illegaal in Nederland is. Een rechter sprak al van ‘een uitzichtloze situatie’. Dit soort gevallen komt vaker voor.

Structureel probleem binnen tbs
Volgens cijfers van het ministerie van Justitie en Veiligheid bezetten 160 mensen zonder Nederlandse nationaliteit een tbs-plek. Dat is ongeveer tien procent van het totaal. Ongeveer vijftig van hen mogen eigenlijk niet meer in Nederland zijn. Zij zijn eerder ongewenst verklaard, vaak na een asielprocedure.

Daarnaast wachten nog tien personen op een beslissing over hun asielaanvraag. De kans is groot dat die wordt afgewezen. Normaal doorlopen tbs-patiënten een behandeltraject met als doel terugkeer in de samenleving. Voor deze groep ligt dat anders.

Strafrechtadvocaat Job Knoester stelt tegenover De Telegraaf dat ongewenst verklaarde vreemdelingen ‘namelijk niet met onbegeleid verlof mogen en kunnen eigenlijk nooit de opgelegde tbs-behandeling afmaken’. Daardoor blijven zij vastzitten zonder duidelijk eindpunt. In sommige gevallen duurt dat tientallen jaren.

Hoge kosten en weinig perspectief
Uit documenten blijkt dat sommige tbs-patiënten al langer dan 25 jaar in een kliniek verblijven. Volgens Knoester dreigt een permanente situatie. ‘Als er niks verandert, zitten die mensen er de rest van hun leven’. Daarnaast wijst hij op de financiële gevolgen.

Volgens hem kost een plek meer dan 800 euro per dag. ‘Dat is mensonterend en het kost de staat meer dan 800 euro per persoon per dag. Een paar jaar tbs loopt in de miljoenen euro’s. Tel daarbij op dat de tekorten in de tbs al groot zijn en hierdoor groter worden.’

Binnen klinieken bestaan speciale afdelingen voor deze groep. Daar is de behandeling beperkt en vullen patiënten hun tijd met eenvoudige activiteiten. ‘Als ik die plekken bezoek, kom ik er eigenlijk altijd somber weer vandaan. Mensen worden er depressief van en het personeel vindt het ook lastig’.

Uitzetting blijft lastig
Het uitzetten van deze groep blijkt vaak moeilijk. Volgens de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) komt dit door een ‘gebrek aan passende behandelvoorzieningen in het land van herkomst’. Ook werken landen van herkomst niet altijd mee. ‘De samenwerking met landen als Marokko en Suriname ten behoeve van een goede repatriëring is ook niet optimaal’, aldus RSJ.

Volgens de overheid wil Nederland deze mensen niet zomaar terugsturen. Zij zouden niet ‘over de schutting’ moeten worden gezet. Daardoor blijft de situatie voortbestaan.