De discussie draait om de nieuwe Schatkamer van Beeld & Geluid. Dat is een groot onlinearchief met meer dan 700.000 oude radio- en televisieprogramma’s. Het platform ging vorige week van start. Kort daarna ontstond al discussie, omdat enkele programma’s en afleveringen offline werden gehaald. Onder meer oude afleveringen van Dit was het nieuws verdwenen uit het archief.

Nu blijkt dat ook het oeuvre van Paul de Leeuw nog niet in de Schatkamer staat. Dat heeft volgens De Leeuw te maken met zijn zorgen over de context bij oude fragmenten. Vooral sketches uit programma’s als De schreeuw van De Leeuw kunnen volgens hem nu anders worden bekeken dan toen.

“Context van die tijd”
In een interview met De Telegraaf zegt De Leeuw dat hij oude beelden niet zonder toelichting online wil zetten. Hij wijst op sketches van dertig tot vijfendertig jaar geleden. Die werden gemaakt in een andere tijd, met andere normen en andere grenzen.

“Daar zit mijn oeuvre nog niet bij, omdat ik wil dat bij dat soort fragmenten een toelichting komt. Ik heb geen zin om mij doorlopend te moeten blijven verantwoorden voor sketches van 30, 35 jaar geleden. Daarom moet bij dat materiaal de context van die tijd worden gegeven. Ik wil er goed over nadenken wat wel en wat niet in die Schatkamer komt, en onder welke voorwaarden.”

Daarmee kiest De Leeuw voor een voorzichtige lijn. Hij wil zijn oude werk niet volledig verbergen, maar ook niet loslaten zonder uitleg. Volgens hem is de tijdgeest veranderd en kijken mensen tegenwoordig anders naar humor, taal en stereotypes dan begin jaren negentig.

Oud Bob de Rooij-fragment zorgt voor discussie
De aanleiding is onder meer een oud fragment van zijn typetje Bob de Rooij. Daarin maakt De Leeuw grappen over een Surinaams gezin. Het filmpje ging recent opnieuw rond op sociale media.

De Leeuw zegt dat hij het fragment nog steeds grappig vindt. Toch kijkt hij er nu anders naar dan vroeger. “Nee, in principe niet, ik vind het nog steeds grappig. Maar ik wil wel dat mensen de context snappen. We hebben dat begin jaren negentig gemaakt. Er was toen geen enkele opschudding: toen kon dat blijkbaar nog. Of de mensen die zich eraan stoorden, spraken zich er in elk geval niet over uit. De tijdgeest is veranderd, mensen kijken er nu anders tegenaan dan toen. En dat is terecht.”

De presentator zegt dat ook hijzelf is veranderd. Hij verwijst naar het boek en de film 12 Years a Slave. Die maakten volgens hem veel duidelijk over de geschiedenis van slavernij en kolonisatie.

“Ik ben ook veranderd en kijk anders naar dit soort onderwerpen dan ik toen deed. Voor mij maakten het boek en daarna de film 12 Years a Slave het verschil. Daarna zag ik in dat er als gevolg van de kolonisatie iets heel erg mis zit met de verhoudingen tussen nazaten van tot slaaf gemaakten en de witte Europeanen. Ik zou dat filmpje van Bob de Rooij op deze manier nu niet meer maken.”

De Schatkamer ligt meteen onder vuur
De discussie rond De Leeuw staat niet op zichzelf. Beeld & Geluid opende de Schatkamer als een gratis digitaal archief voor oude radio en televisie. Het platform trok direct veel bezoekers. Tegelijk kwamen er meteen vragen over oude humor, rechten en toestemming.

Oude afleveringen van Dit was het nieuws werden al snel offline gehaald. Producent Angel’s TV Producties stelde dat een satirisch programma zich niet goed leent voor herpublicatie zonder meer. Grappen die vroeger op televisie konden, kunnen nu anders vallen. Ook zouden losse fragmenten uit hun verband kunnen worden gehaald.

Een woordvoerder van de producent zei eerder dat dit reputatieschade kan opleveren. “Dat kan reputatieschade opleveren voor ons team, aangezien vroeger heel veel dingen wel konden en die nu niet meer kunnen. En dingen kunnen uit hun verband worden gerukt als er nu een stukje uit wordt gehaald.”

Ook speelde mee dat rechten niet altijd goed waren geregeld. Het ging onder meer om afspraken met de oorspronkelijke Britse makers, gebruikt fotomateriaal en gasten die geen toestemming hadden gegeven voor extra verspreiding.