De kwestie speelt terwijl de druk op de asielopvang hoog blijft. Vooral het aanmeldcentrum in Ter Apel blijft overvol. Het kabinet wil daarom dat gemeenten hun wettelijke taak uitvoeren en opvangplekken regelen.

Minister verbaasd over stilte
Van den Brink stuurde begin april een brief naar gemeenten die geen of te weinig asielzoekers opvangen. Zij moesten op het ministerie uitleg geven over hun situatie. Ook maakte de minister duidelijk dat het kabinet verdere stappen kan zetten als er geen verbetering komt.

Tijdens een asieldebat reageerde Van den Brink donderdag kritisch op de gemeenten die niets terugstuurden. ‘Een heel aantal gemeenten heeft op mijn brief niet eens een reactie gestuurd’, zei hij. De minister liet weten dat hij die gemeenten daarover opnieuw heeft benaderd.

Volgens Van den Brink is de houding van deze gemeenten moeilijk te begrijpen. ‘Die heb ik laten weten dat ik dat met enige verbazing aanschouw’, zei hij. ‘Als je gewoon kijkt naar wat voor discussies hier in de samenleving gaande zijn. Als je dan niet eens de moeite neemt om te reageren, dat vind ik een verbazingwekkende manier van werken.’

Ter Apel blijft overvol
De problemen in Ter Apel zijn nog niet voorbij. Iets meer dan een maand na de brief van Van den Brink werd het daar opnieuw zo druk dat het COA overstapte op ‘gecontroleerde toegang’. Daarbij werden alleenstaande mannen niet meer binnengelaten.

Volgens de minister is de situatie de afgelopen weken ‘onveranderd’ gebleven. Een snelle oplossing is er nog niet. Van den Brink wijst daarom opnieuw naar de spreidingswet als structurele aanpak. Critici stellen echter dat vooral gekeken moet worden naar manieren om de asielinstroom te verlagen, in plaats van naar het verdelen van een groot aantal nieuwe asielzoekers via de spreidingswet.

‘De spreidingswet is de structurele oplossing voor het opvangvraagstuk’, zei de minister. Toch gaat het vinden van nieuwe vaste COA locaties moeizaam. Veel burgemeesters zijn volgens hem bereid om mee te werken, maar in gemeenteraden ligt dat vaak moeilijker.

Wettelijke taak voor gemeenten
Van den Brink benadrukt dat gemeenten wettelijk verplicht zijn om asielopvang te regelen. Hij vergelijkt die taak met andere taken die gemeenten ook moeten uitvoeren. Volgens hem vervalt een wettelijke verplichting niet zodra de druk toeneemt.

Daarbij wees hij op de jeugdzorg. ‘Als we een enorme instroom in de jeugdzorg zouden hebben en gemeenten zouden zeggen dat ze het niet meer aankunnen, dan vervalt ook niet opeens die wettelijke taak’.

Gemeenten die niet reageren en ook geen opvang willen regelen, komen volgens Van den Brink vooraan te staan als het kabinet dwang gaat toepassen. Daarmee voert het kabinet de druk op lokale besturen verder op. De spreidingswet moet daarbij het middel worden om gemeenten alsnog tot actie te dwingen.