Het aangepaste voorstel moet worden toegevoegd aan de wet politieke partijen. Die wet komt vermoedelijk in het najaar naar de Tweede Kamer. De indieners willen dat partijen die meedoen aan verkiezingen ook intern aan minimale democratische eisen voldoen.

Bij de PVV ligt dat gevoelig. De partij heeft wel meerdere politici, maar zij zijn geen lid. Dat kan niet binnen de PVV, terwijl D66 en PRO juist willen dat politieke partijen leden moeten kunnen opnemen.

Kritiek op het plan
Een Kamermeerderheid lijkt open te staan voor het idee achter het voorstel. Toch is er ook twijfel. Een groot deel van de Kamer vreest dat het plan wordt gezien als een 'anti-PVV-wet'.

Die mogelijke meerderheid is gaan wankelen na het advies van de Raad van State. Het juridisch adviesorgaan ziet wel 'constitutionele ruimte' om interne partijdemocratie wettelijk te regelen. Maar de Raad vindt het uitsluiten van verkiezingen bij het niet volgen van de regels te zwaar.

Volgens de Raad van State is dat een 'te verregaande beperking'. Ook ziet de Raad risico’s bij het toezicht. Een toezichthouder kan dan terechtkomen in discussies over hoeveel invloed leden precies moeten hebben op kandidatenlijsten en partijprogramma’s.

PVV-leider Geert Wilders reageert via X kritisch op de wet. 'De anti-PVV wet van Mohammed en Joost. Ze kunnen hun haat niet onderdrukken. Puur bedoeld om de PVV te verbieden. Walgelijk en anti-democratisch.'

Indieners passen sanctie aan
Initiatiefnemers Joost Sneller van D66 en Mohammed Mohandis van PRO hebben het voorstel aangepast. Volgens hen hebben politieke partijen een bijzondere positie. Daarom moeten zij voldoen aan een 'beperkte democratische ondergrens'.

Daarmee doelen zij onder meer op een ledendemocratie. Leden zouden dan kunnen meebeslissen over de koers van een partij. Sneller verdedigde dat idee eerder tegenover De Telegraaf.

'Ik vind dat we in een democratie deze norm moeten hebben'. Daarna maakte hij een vergelijking met bedrijven. 'Als je vijftig medewerkers hebt, moet je een ondernemingsraad hebben. Dat staat in de wet en dat vindt niemand raar.'

Wet is nog niet zeker
D66 en PRO hebben ook de sanctie verzacht. In het eerdere voorstel konden partijen direct het risico lopen om niet meer onder hun partijnaam mee te doen aan Tweede Kamerverkiezingen. In de nieuwe versie kan die sanctie pas vijf jaar na invoering van de wet worden opgelegd.

Het is nog niet zeker dat het plan onderdeel wordt van de wet politieke partijen. Het kabinetsvoorstel wordt vermoedelijk pas in het najaar behandeld. Daarna moet het amendement nog door een meerderheid van de Tweede Kamer worden aangenomen.

Ook daarna is het plan nog niet definitief. Het hele wetsvoorstel moet vervolgens nog door de Eerste Kamer. Pas dan kan de ledenplicht voor politieke partijen echt worden ingevoerd.