Europees hof geeft ruimte aan omstreden Spaanse amnestiedeal
Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft een belangrijk juridisch obstakel voor de Spaanse amnestiewet weggenomen. De wet werd ingevoerd door premier Pedro Sánchez na een akkoord met Catalaanse separatisten. In ruil voor hun parlementaire steun kregen betrokkenen bij de mislukte onafhankelijkheidspoging van Catalonië uitzicht op amnestie. Het Europese hof oordeelt nu dat het EU-recht deze regeling niet tegenhoudt.
De rechters stellen dat amnestie in beginsel een zaak van de afzonderlijke lidstaten is. Het hof beoordeelde alleen of de Spaanse wet botst met concrete Europese regels. Volgens de uitspraak is er geen strijd met de bescherming van de financiële belangen van de EU. Ook de Europese richtlijn tegen terrorisme vormt geen algemeen verbod op nationale amnestieregelingen.
Catalaans belastinggeld geen EU-geld
De zaak kwam in Luxemburg terecht na vragen van Spaanse rechtbanken. Zij wilden onder meer weten of het gebruik van Catalaans overheidsgeld voor het illegale referendum van 2017 de financiële belangen van de Europese Unie had geschaad. Volgens het hof is dat niet automatisch het geval. Ook geld voor internationale promotie van de separatistische zaak viel niet zonder meer onder die Europese bescherming.
Spanje mag daarom strafzaken laten vallen die onder de amnestiewet vallen. Dat geldt niet wanneer bewust ernstige mensenrechtenschendingen zijn gepleegd. Het hof legde daarnaast een duidelijke beperking op. Spaanse rechters moeten altijd kunnen wachten op een antwoord uit Luxemburg wanneer zij vragen over Europees recht hebben gesteld.
De wet bevat een termijn van twee maanden om zaken af te sluiten. Die termijn mag niet worden gebruikt om een Europese procedure voortijdig af te breken. Wanneer de Spaanse regeling zo wordt uitgelegd, moeten rechters dat deel buiten toepassing laten. De controle vanuit Luxemburg blijft daarmee bestaan.
Puigdemont nog niet vrijuit
De uitspraak betekent niet dat de voormalige Catalaanse leider Carles Puigdemont automatisch amnestie krijgt. Zijn strafzaken blijven in handen van de Spaanse rechter. Ook het arrestatiebevel tegen hem blijft voorlopig van kracht. Het Spaanse Constitutionele Hof moet zich nog uitspreken over de aanklacht wegens verduistering.
Politiek is de uitspraak wel belangrijk voor Sánchez. Zijn Socialistische Partij had na de verkiezingen van 2023 de zeven stemmen van separatistenpartij Junts nodig. De amnestiewet maakte expliciet deel uit van die afspraak. Zonder deze steun had Sánchez waarschijnlijk geen nieuwe regering kunnen vormen.
De maatregel stond niet in het verkiezingsprogramma van de socialisten. Er bestond ook geen brede nationale overeenstemming over. Het hof sprak zich niet uit over deze politieke ruil. Het keek alleen naar de verenigbaarheid met het Europese recht.
