Kwaliteitsborgers controleren sinds de invoering van het nieuwe stelsel voor bouwtoezicht of bouwwerken aan de technische regels voldoen. Het gaat onder meer om eengezinswoningen en andere relatief eenvoudige gebouwen.

Als zo’n controlebureau zijn bevoegdheid verliest, ontstaat direct een probleem. De bouwer kan dan niet meer aantonen dat het project volgens de wettelijke eisen wordt gecontroleerd. Volgens de VNG kan dat gevolgen hebben voor maximaal 1.300 lopende bouwprojecten.

Gemeente kan bouw stilleggen
Bij een geschorste kwaliteitsborger moet een project in beginsel wachten totdat de schorsing wordt opgeheven of een andere erkende partij de controle overneemt.

Dat laatste klinkt eenvoudiger dan het is. Een nieuwe kwaliteitsborger moet zich eerst in het project verdiepen en moet voldoende zekerheid hebben over het werk dat al is uitgevoerd. Dat kan extra tijd en geld kosten. De VNG spreekt over „een van de grootste bureaus van kwaliteitsborgers van Nederland” dat onlangs is geschorst.

Om welk bedrijf het precies gaat, is niet direct duidelijk. Op de openbare lijst van de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw stonden recent meerdere geschorste partijen. Daaronder Bureau Kwaliteitsborging uit Amersfoort en Borgings Combinatie Nederland uit Heerlen. Signal Measurement and Control Systems uit Den Haag was al eerder geschorst.

Wie betaalt de rekening?
Naast vertraging dreigt ook een financiële strijd. Brancheorganisatie Bouwend Nederland zegt dat per project moet worden bekeken wie verantwoordelijk is voor de extra kosten. In veel gevallen ligt die rekening bij de opdrachtgever. Maar contractueel kan ook zijn vastgelegd dat de aannemer zelf verantwoordelijk is voor het regelen van een kwaliteitsborger.

In dat geval kunnen de kosten van stilstand, nieuwe controles en het inschakelen van een ander bureau bij de aannemer terechtkomen. Hoe groot de totale schade wordt, hangt af van de duur van de schorsing en van de vraag hoe snel projecten een vervangende controleur kunnen vinden.

Extra probleem midden in woningtekort
De dreigende bouwstop komt op een ongelukkig moment. Nederland kampt al jaren met een groot woningtekort en de landelijke doelstelling om jaarlijks 100.000 woningen toe te voegen wordt niet gehaald.

Het kabinet probeert de bouw juist te versnellen en heeft in het coalitieakkoord 1 miljard euro extra uitgetrokken om woningbouw te stimuleren.

Daarmee ontstaat een wrange situatie: terwijl Den Haag miljarden inzet om sneller te bouwen, kan een probleem binnen het controlesysteem honderden projecten tijdelijk stilzetten.