De koerswijziging krijgt extra lading door uitspraken die Diederik Samsom, voorzitter van de raad van commissarissen van Gasunie, een halfjaar geleden deed. Toen de Nederlandse gasvoorraden op het laagste niveau in tien jaar stonden, zag Samsom vooral aanleiding om de afhankelijkheid van aardgas versneld terug te dringen. Bij Buitenhof pleitte hij voor meer windenergie, zonne-energie en waterstof. 

“De vanzelfsprekendheid dat die altijd beschikbaar zal zijn is de afgelopen tijd volledig weggevallen”, zei Samsom destijds over energie. Volgens hem moest Nederland daarom sneller een nieuwe energievoorziening bouwen, gebaseerd op “schone bronnen, wind, zon, waterstof, die we zelf onder controle hebben”. Hij zei daarbij het gevoel van urgentie te missen. 

De boodschap van Samsom was duidelijk: Nederland moet structureel minder afhankelijk worden van geïmporteerde fossiele energie. Het kabinet zet nu wel een concrete stap die ertoe leidt dat Nederland minder gas in reserve houdt dan eerder gepland.

Gasunie wilde juist grotere veiligheidsmarge
Daar zit een opmerkelijke spanning. Gasunie Transport Services, een volledige dochter van Gasunie, berekende eerder dat Nederland 115 TWh nodig heeft om goed voorbereid te zijn op de strengste winter van de afgelopen dertig jaar. Eind augustus meldde Gasunie dat dit niveau niet meer haalbaar was. Zonder extra maatregelen zou Nederland volgens het bedrijf daardoor onvoldoende voorbereid zijn op zo'n extreem winterscenario.

Gasunie benadrukte wel dat een lagere voorraad niet automatisch betekent dat er komende winter een tekort ontstaat. Het gaat om de extra veiligheidsmarge voor uitzonderlijke omstandigheden.

Het kabinet kiest nu voor 93 TWh. Minister Van Veldhoven stelt dat de leveringszekerheid daarmee “voldoende is geborgd”. Bij een gemiddelde winter is volgens het ministerie aanzienlijk minder gas nodig: de afgelopen vijf winters werd gemiddeld ongeveer 70 TWh uit de opslagen gehaald.

Brussel vroeg om lager vuldoel
Het kabinet volgt een oproep van de Europese Commissie. Brussel vreest dat lidstaten de gasprijs zelf omhoogjagen wanneer zij allemaal tegelijk grote hoeveelheden moeten inkopen om hun opslagdoelen te halen.

Het Europese doel voor Nederland lag door uitzonderingen al op 74 procent. De Commissie gaf ruimte om daar nog tien procentpunt vanaf te halen. Het kabinet benut die mogelijkheid volledig en komt zo op 64 procent, ongeveer 93 TWh. 

Dat is iets anders dan zeggen dat Nederland bewust geen gas meer nodig heeft. Gas blijft deze winter belangrijk voor huishoudens, industrie en elektriciteitsproductie. De energietransitie waar Samsom voor pleit, verandert daar op korte termijn weinig aan.

Minder buffer om prijsdruk te voorkomen
Het kabinet maakt daarmee vooral een afweging tussen prijs en zekerheid. Meer gas inkopen biedt een grotere reserve voor een koude winter, maar kan in een krappe internationale markt de prijs verder opdrijven. Minder verplicht inkopen kan die prijsdruk verminderen, maar laat Nederland met een kleinere buffer achter.

Hoeveel huishoudens financieel profiteren van die keuze, blijft onduidelijk. PVV-Kamerlid Alexander Kops vroeg de minister welk concreet effect het lagere vuldoel op de gasprijs heeft en of Nederlanders daardoor aantoonbaar minder gaan betalen. Van Veldhoven geeft daarop geen bedrag of percentage. Nederland heeft volgens haar zelfstandig slechts “beperkte invloed” op de internationale groothandelsprijs.