Voor Jetten raakt het onderwerp ook aan zijn privéleven. Hij vertelde begin 2025 op televisie dat hij samen met zijn verloofde Nicolás Keenan een kinderwens heeft en naar een draagmoeder zoekt. „Voor draagmoederschap beland je als homostel al snel in het buitenland. Dan ben je in de Verenigde Staten zo 150.000 dollar kwijt om een draagmoeder te vinden, dat vind ik echt een bizar bedrag”, zei hij destijds. 

In het blad Margriet vertelde Jetten enkele maanden later dat vrouwen zich na de uitzending hadden gemeld om te helpen, maar dat hij eerst wil trouwen en geen haast heeft. FVD-Kamerlid Gideon van Meijeren reageerde destijds fel op X: “Vrouwen zijn geen babyfabriek, zwangerschap is geen dienst en een kind is geen product!” Hij sprak van “diep egoïsme en respectloosheid”.

Een wet uit 2023
De wetgeving waarover Jetten sprak, is de Wet kind, draagmoederschap en afstamming. D66-ministers Franc Weerwind en Robbert Dijkgraaf dienden het voorstel op 30 juni 2023 in, kort voor de val van het kabinet-Rutte IV. Het overleefde twee kabinetsvallen doordat de Kamer het beide keren niet controversieel verklaarde. Onder het kabinet-Schoof stuurde VVD-staatssecretaris Arno Rutte de laatste schriftelijke antwoorden; sinds februari verdedigt D66-staatssecretaris Claudia van Bruggen het voorstel.

De kern: wensouders kunnen al vóór de zwangerschap via de rechter laten vastleggen dat zij vanaf de geboorte de juridische ouders zijn. Nu is de draagmoeder bij de geboorte de moeder en moeten wensouders het ouderschap achteraf verkrijgen. Wensouders mogen voortaan openlijk een oproep plaatsen dat zij een draagmoeder zoeken, de draagmoeder krijgt een maximale onkostenvergoeding en commercieel draagmoederschap blijft verboden. Ook buitenlandse trajecten worden geregeld, zonder verbod of landenlijst. Het kabinet schrijft daarover: “Draagmoederschap komt voor in Nederland en zal blijven voorkomen.” In 55 procent van de trajecten gaat het volgens datzelfde kabinetsstuk om paren van gelijk geslacht.

Jetten steunt het wetsvoorstel ten volle. Vorige maand sprak hij bij het Britse lhbti-magazine Attitude: “In Nederland voeren we nieuwe wetgeving in om trans mensen beter te beschermen. En om ervoor te zorgen dat homo- en lesbische stellen die een gezin willen stichten makkelijker toegang krijgen tot draagmoederschap.”

Alarm van rechters en onderzoekers
Dat de wet ongewijzigd naar de Kamer gaat, is opmerkelijk, want de waarschuwingen stapelen zich op. Onderzoekers van de Universiteit Leiden brachten in 2024 in opdracht van het WODC de praktijk in kaart. Jaarlijks worden “tussen de 30 en 50” kinderen via draagmoederschap geboren voor Nederlandse wensouders, van wie een groot deel naar het buitenland uitwijkt, vooral naar de Verenigde Staten, maar ook naar Oekraïne, Georgië en Canada. Een Amerikaans traject kost “tussen de 150.000 en 200.000 euro”, in armere landen is het “beduidend lager”.

De onderzoekers wijzen op risico's van “uitbuiting, kinderkoop en bedreigde identiteitsontwikkeling” en constateren dat bij buitenlandse trajecten “geen controle vereist” is dat de draagmoeder vrijwillig heeft ingestemd. Ze verwijzen nadrukkelijk naar het adoptieschandaal, dat liet zien “hoe schrijnend situaties kunnen zijn als het misgaat”.

In maart van dit jaar gingen familierechters nog een stap verder. In de Volkskrant waarschuwden zij dat draagmoederschap “het nieuwe adoptieschandaal” dreigt te worden, met anonieme donoren, valse documenten en uitbuiting van vrouwen in armoede. Staatssecretaris Van Bruggen liet in april weten het voorstel “voorlopig niet” te willen aanpassen.

Rode lijn voor de christelijke partijen
Voor Jetten is de wet ook politiek riskant. D66, VVD en CDA hebben samen 66 zetels en zijn voor elke meerderheid afhankelijk van andere partijen, onder wie SGP en ChristenUnie. Op 19 augustus, de dag waarop het Britse lhbti-magazine Attitude Jettens belofte publiceerde, zaten die twee partijen bij de premier om over de begroting te praten. Doorzetten van de draagmoederwet zou volgens SGP-leider Chris Stoffer een grote drempel zijn voor steun. “Onze rode lijnen zijn helder: geen concessies op medisch-ethische kwesties en klassieke vrijheden”, zei SGP-woordvoerder Sok.

SGP-Kamerlid Diederik van Dijk was eerder al onomwonden: “Als het kabinet dit voorstel niet wil wijzigen, dan is het ons kwijt.” ChristenUnie-leider Mirjam Bikker noemt het voorstel “fundamenteel niet in de haak” en zegt: “Draagmoederschap heeft de kiem van misstanden in zich, omdat het leven van een kind wordt gelijkgesteld met een bepaald geldbedrag.” Haar motie om af te zien van “elke vorm van facilitering van (internationaal) draagmoederschap” is aangehouden.

De sleutel ligt bij coalitiepartner CDA. In 2023 schreef de CDA-fractie nog: “De positie van alle betrokkenen bij draagmoederschap is kwetsbaar.” Ook vroeg zij hoe commercieel draagmoederschap in het buitenland wordt uitgesloten. Partijleider Henri Bontenbal koos later voor regulering: “Iets wat al gebeurt in de praktijk en waarvan je niet wilt dat het misgaat, zou je moeten willen normeren als politiek.”

Tegen de internationale stroom in
Buiten Nederland wint de tegenovergestelde visie terrein. VN-rapporteur Reem Alsalem concludeerde vorig jaar dat draagmoederschap wordt “gekenmerkt door uitbuiting en geweld tegen vrouwen en kinderen” en pleit voor een internationaal verdrag dat “alle vormen van draagmoederschap” verbiedt. Volgens haar komt ook bij zogeheten altruïstisch draagmoederschap de onkostenvergoeding vaak neer op “gewoon betaling”. De Europese mensenhandelrichtlijn van 2024 rekent “de uitbuiting van draagmoederschap” inmiddels tot mensenhandel. Italië stelt burgers die in het buitenland een draagmoeder inhuren strafbaar, en de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht kwam dit voorjaar niet tot overeenstemming over erkenning van draagmoederschap over de grens.

Voorstanders, zoals Stichting Meer dan Gewenst, steunen het wetsvoorstel en wijzen op landen als de Verenigde Staten, Canada en Israël, waar draagmoederschap met een rechterlijke toets en een maximale vergoeding is geregeld. Critici als de NPV vrezen dat de wet een kinderwens tot een recht maakt. “Een kinderwens is heel begrijpelijk, maar een kind krijgen is geen recht”, zegt NPV-directeur Bert-Jan Heusinkveld. “Een kind is geen afspraak.”

Op 12 oktober debatteert de Tweede Kamer over de wet. Dan moet ook blijken of een premier die in het buitenland makkelijker draagmoederschap belooft, terwijl hij zelf een draagmoeder zocht, zijn minderheidskabinet over deze drempel kan tillen.