Brussel wil Syrië toegang geven tot EU-markt via oud akkoord met Assad

De Europese Unie wil binnenkort een associatieakkoord met Syrië ondertekenen op basis van een besluit uit 2009. Dat Syrië-akkoord bevat ook afspraken over terugkeer en vrije toegang tot de Europese markt. Uit een ambtelijke beslisnota van Buitenlandse Zaken blijkt dat ambtenaren twijfelen: „Ook de procedure roept vragen op.” De Tweede Kamer kreeg een brief gedateerd op de dag dat de Europese ministers erover vergaderen.
De nota is gedateerd 12 november en lag uiterlijk 13 november ter beslissing bij de bewindspersonen van Buitenlandse Zaken. Daarin staat dat de Europese Commissie en de Europese diplomatieke dienst „deze week” lieten weten het Syrië-akkoord „zeer binnenkort namens de EU te ondertekenen”. De lidstaten werd gevraagd dat op de Raad Buitenlandse Zaken van maandag 16 november te bevestigen.
Het Syrië-akkoord werd in 2008 uitonderhandeld met het Syrië van Bashar al-Assad. De Europese ministers stemden er in 2009 mee in, maar het werd nooit getekend. „Het akkoord is vervolgens nooit getekend door de Commissie namens de EU”, schrijven de ambtenaren. Op dat vijftien jaar oude besluit wil Brussel nu verder.
Terugkeer en tariefvrije handel
De nota somt op wat er in het Syrië-akkoord staat. Naast een mensenrechtenclausule en afspraken over veiligheid gaat een artikel over „migratie incl. afspraken over terug- en overname”: de afspraken die moeten regelen dat Syrië eigen burgers terugneemt.
Daarnaast krijgen Syrische industriële producten tariefvrij toegang tot de Europese markt. Syrië mag zijn eigen invoerheffingen in maximaal twaalf jaar afbouwen en jonge Syrische bedrijfstakken tijdelijk beschermen. Voor landbouw en visserij komen aparte afspraken, die na drie jaar worden bekeken.
Het Syrië-akkoord is bovendien een zogenoemd gemengd verdrag: het moet niet alleen door de EU, maar ook door alle lidstaten afzonderlijk worden ondertekend en goedgekeurd, dus ook door Nederland.
‘Politieke situatie wezenlijk veranderd’
De ambtenaren zijn kritisch. „Sinds 2009 is de politieke situatie in Syrië wezenlijk veranderd”, staat in de nota. En: „Een uitgebreide actuele appreciatie van het voorliggende associatieakkoord uit 2008 dient nog te worden gemaakt en interdepartementaal afgestemd.” Een eigen, actuele beoordeling van wat Nederland van het Syrië-akkoord vindt, is er dus nog niet.
Ze adviseren de bewindspersonen daarom in de Raad een „positieve grondhouding” te tonen, maar te zeggen dat er „meer tijd nodig is om een definitief akkoord te geven en daarbij het NL parlement te betrekken”. Hun voorstel: het in december opnieuw voorleggen. De Kamer moest volgens de nota „nog voorafgaand aan de RBZ” worden geïnformeerd. Een deel van de nota, over de verhoudingen tussen de lidstaten, is weggelakt.
Kamerbrief op de dag van de Raad
De brief van CDA-minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken aan de Kamer is gedateerd 16 november, de dag van de Raad zelf. Op de agenda voor die Raad, die de Kamer op 30 oktober kreeg, stond het Syrië-akkoord nog niet.
In de brief staat dat de EU-instellingen „voornemens zijn op korte termijn tot ondertekening over te gaan op basis van een Raadsbesluit waarover binnen de Raad in 2009 overeenstemming is bereikt”. Verder vooral: „Nederland steunt de verdere intensivering van de samenwerking tussen de EU en Syrië.”
De kritische zinnen uit de nota over de procedure, de veranderde situatie in Syrië en de ontbrekende beoordeling staan niet in de brief. Ook de afspraken over terugname en de handelsvoordelen worden er niet in genoemd. Wel schrijft Berendsen dat Nederland hecht „aan het zorgvuldig doorlopen van de besluitvorming over een nieuw Associatieakkoord, mede omwille van het betrekken van uw Kamer”. Dat Nederland om uitstel tot december vraagt, staat er niet in.
Nederland remde eerder
Het is niet de eerste keer dat Nederland op de rem trapt. Volgens de nota profileerde Nederland zich vóór het besluit van 2009 „sterk op de zorgen over de mensenrechtensituatie” in Syrië. Op Nederlands aandringen kwam er toen een verklaring dat de EU het akkoord eenzijdig kan opschorten bij mensenrechtenschendingen. Ook die voorgeschiedenis ontbreekt in de Kamerbrief.
Het kabinet zet intussen in op terugkeer van Syriërs. Berendsen en CDA-minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie) bezochten in juni Damascus. Van den Brink zei toen dat de afspraken „de basis voor meer terugkeer en ook gedwongen terugkeer” leggen. Het kabinet trok eerder ook miljoenen uit om terugkeer mogelijk te maken.
Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch vroeg de Europese ministers op 10 november in een brief elke stap naar een associatieakkoord te koppelen aan voorwaarden voor mensenrechten.
Omdat het een gemengd verdrag is, moet ook de Tweede Kamer het Syrië-akkoord uiteindelijk goedkeuren voordat Nederland eraan gebonden is. Volgens het ambtelijke advies komt het voorstel in december opnieuw op tafel bij de Europese ministers.





















































