Econoom wil ommekeer in pensioenstelsel: macht terug naar werknemers en gepensioneerden
De Nederlandse pensioenwereld moet radicaal worden hervormd. Dat stelt econoom Menno Tamminga in een scherpe analyse. Volgens hem is het onhoudbaar dat pensioenfondsen nog altijd worden bestuurd door werkgevers en vakbonden, terwijl het geld toebehoort aan de werknemers en gepensioneerden. “Pensioenfondsen moeten zelfstandige organisaties worden met maar één doel: het beste rendement voor werknemers en gepensioneerden,” schrijft Tamminga bij Wynia's Week.
1. Wie bestuurt de miljarden?
In Nederland beheren pensioenfondsen samen bijna 1.600 miljard euro aan vermogen – het spaargeld van ruim tien miljoen Nederlanders. Toch speelt het onderwerp nauwelijks een rol in de verkiezingen, merkt Tamminga op. “Wie beslissen over het beheer van dat geld? Wie zijn ervoor verantwoordelijk dat de beleggingen het beste rendement opleveren en niet worden ingezet voor politiek geïnspireerde ‘goede doelen’?”
Volgens hem is dat een essentiële vraag, zeker nu de Wet toekomst pensioenen (WTP) alles op zijn kop zet. Sinds juli 2023 is deze wet van kracht, waardoor het collectieve vermogen van pensioenfondsen de komende jaren wordt verdeeld over individuele pensioenpotjes. Maar dat betekent niet dat deelnemers zelf beslissen over hun geld. “U krijgt wél de resultaten op uw bordje van de beleggingskeuzes die het pensioenfondsbestuur heeft gemaakt,” schrijft Tamminga.
2. Meer risico voor deelnemers, minder zeggenschap
De nieuwe wet maakt pensioenen volgens Tamminga onzekerder dan ooit. De hoogte van het pensioen hangt straks volledig af van de beleggingsresultaten. In goede tijden groeit het kapitaal, maar bij slechte beursjaren kunnen deelnemers juist geld verliezen. Voor gepensioneerden pakt dat extra nadelig uit: zij lopen minder risico, maar krijgen daardoor ook minder rendement.
“Profijtelijk beleggen is nu meer dan ooit prioriteit één,” stelt Tamminga. Toch ligt de macht over die beleggingskeuzes nog steeds bij de besturen van pensioenfondsen – en daarin domineren werkgevers en vakbonden. Gepensioneerden hebben meestal geen meerderheid aan tafel.
3. Belangenverstrengeling
Volgens Tamminga hebben werkgevers en vakbonden een gedeeld belang: lage pensioenpremies. Dat is gunstig voor werkgevers, omdat het hun loonkosten drukt, en prettig voor werknemers, omdat hun nettoloon stijgt. Maar gepensioneerden hebben daar niets aan. Zij hebben juist belang bij hogere uitkeringen die meebewegen met de inflatie.
Die tegenstelling maakt de huidige bestuursvorm volgens Tamminga achterhaald. “De gemakzucht is grotendeels passé,” schrijft hij. “Nu is het tijd om het bestuur van pensioenfondsen aan te passen aan de nieuwe wet en de veranderde sociaal-economische omstandigheden.”
4. Sociale partners buitenspel
In de nieuwe situatie vervalt volgens Tamminga de noodzaak voor werkgevers en vakbonden om nog in pensioenbesturen te zitten. Werkgevers hebben immers geen financiële verplichtingen meer richting ‘hun’ fonds. Ook de macht van vakbonden is tanende, nu nog maar elf procent van de werkenden lid is van een vakbond.
Zelfs politieke partijen lijken de omslag te erkennen. Zo wil het CDA verkennen “hoe het bestuur van pensioenfondsen eruit moet zien” en wil de BBB af van het oude model “waarbij werkgevers en vakbonden elkaar in evenwicht moeten houden”. In haar verkiezingsprogramma stelt BBB: “Pensioengeld is van de mensen zelf en vraagt om professioneel bestuur, heldere verantwoording en een eerlijke vertegenwoordiging.”
5. Tijd voor een nieuw bestuur
Tamminga pleit daarom voor een volledig nieuwe bestuursstructuur waarin niet langer de traditionele ‘sociale partners’ de dienst uitmaken, maar de echte belanghebbenden: werknemers en gepensioneerden zelf.
“Het bestuur van pensioenfondsen moet op de schop. Traditionele belangen eruit, echte belanghebbenden erin,” besluit hij. Alleen dan kan volgens hem worden voorkomen dat miljarden aan pensioengeld worden gebruikt als politiek instrument, in plaats van als bron van zekerheid voor de mensen die het hebben opgebouwd.
