Daar zit een opvallende tegenstelling. Landbouwminister Jaimi van Essen (D66) presenteerde in juni een pakket waarin juist boeren een groot deel van de stikstofreductie moeten leveren. Voor de landbouw geldt richting 2035 een reductiedoel van 42 tot 46 procent ammoniak. Het kabinet wil dat onder meer bereiken via strengere normen, minder mestgebruik, extensivering en vrijwillige bedrijfsbeëindiging. Die maatregelen moeten volgens het kabinet ruimte opleveren voor vergunningen in verschillende sectoren. Rijksoverheid

Minder stikstof van landbouw helpt haven vooruit
Vorige week presenteerde het kabinet een aparte route om de Rotterdamse haven weer los te trekken. Vergunningverlening aan de westkant van het havengebied ligt al geruime tijd grotendeels stil.

Volgens het Rijk neemt de stikstofneerslag op vier nabijgelegen duingebieden af. Daarbij noemt het kabinet nadrukkelijk het landbouw- en natuurpakket van Van Essen. Ook de lagere uitstoot door havenbedrijven en verdere verduurzaming van de industrie worden genoemd. Daardoor wordt stikstof volgens het kabinet een kleinere drukfactor voor de natuur en ontstaat perspectief op nieuwe vergunningen. Rijksoverheid

Het kabinet trekt daarnaast 50 miljoen euro uit voor natuurherstel. Daarmee worden onder meer waterhuishouding, biodiversiteit en de bestrijding van invasieve soorten aangepakt. Het doel is niet alleen minder stikstof, maar vooral aantonen dat de kwetsbare duinnatuur niet verder verslechtert.

Ambtenaren: effecten nog niet in ramingen
Juist de verwijzing naar het boerenpakket valt op. Drie dagen vóór de presentatie van de havenaanpak schreven ambtenaren van Van Essens ministerie namelijk iets anders in een beslisnota bij de stikstofmonitor. „Het kabinet heeft met de brief van juni dit jaar nieuwe maatregelen aangekondigd. De effecten hiervan zitten nog niet in de ramingen”, staat daarin.

Daar kwam nog een waarschuwing bij. Minder boeren doen mee aan beëindigingsregelingen dan waarmee eerder rekening was gehouden. Daardoor zal de stikstofdepositie volgens de ambtenaren „minder dalen dan eerder ingeschat”. 

In de Rotterdamse routekaart staat ondertussen geen berekening die laat zien hoeveel mol stikstof precies door landbouwmaatregelen verdwijnt en hoeveel daarvan noodzakelijk is om havenprojecten mogelijk te maken. Ook de bestaande uitkoopregelingen worden daarin niet afzonderlijk als bron van vergunningruimte genoemd.

De formulering dat Van Essen simpelweg „stikstofruimte van boeren weggeeft aan de haven” gaat daarom verder dan de stukken bewijzen. Wel staat vast dat het kabinet de verwachte reductie uit het landbouwpakket expliciet meeneemt in het verhaal waarmee het de haven weer richting vergunningverlening wil krijgen.

Havenlobby vroeg om deze route
De gekozen aanpak sluit bovendien nauw aan bij een eerder verzoek van het Rotterdamse bedrijfsleven. Belangenorganisatie Deltalinqs vroeg in mei 2025 al om „een gebiedsgerichte aanpak voor natuurherstel binnen de invloedsfeer rondom de haven”. Die aanpak is nu werkelijkheid geworden. Deltalinqs werkte mee aan de routekaart en zat ook aan tafel bij het bestuurlijk overleg met het Rijk, provincie, gemeente en Havenbedrijf.

Het plan is niet uitsluitend afkomstig van Van Essen. De ambtelijke uitwerking begon al in juni 2025 onder het kabinet-Schoof. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, tegenwoordig geleid door CDA-minister Heleen Herbert, had de projectleiding. Ook de 50 miljoen euro voor natuurherstel was al onder het vorige kabinet in voorbereiding. 

Tegelijkertijd blijkt juist het landbouwdeel van de stikstofaanpak moeilijker uitvoerbaar dan gehoopt. Volgens cijfers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) hadden 1.438 veehouders een positieve beschikking gekregen voor de regelingen Lbv en Lbv-plus. Daarvan trokken 522 boeren hun aanvraag later weer in. 

Nog geen vrijbrief voor havenbedrijven
De havenbedrijven krijgen overigens niet automatisch nieuwe stikstofruimte toegewezen. De routekaart zelf zegt dat zij „niet tot doel [heeft] om op zichzelf een rol te spelen in vergunningverlening”. Eerst moeten onder meer natuurbeheerplannen worden aangepast en afspraken over uitvoering worden afgerond. Daarna moeten afzonderlijke vergunningen nog juridisch standhouden. 

Ook Zuid-Holland houdt daarom een slag om de arm. VVD-gedeputeerde Arne Weverling zei over de aanpak: „De toekomst moet uitwijzen of het juridisch sluitend is.”

De politieke tegenstelling blijft daarmee overeind. Boeren moeten fors reduceren om Nederland van het stikstofslot te krijgen, terwijl het kabinet diezelfde verwachte landelijke daling mede aanvoert om investeringen in de Rotterdamse haven weer mogelijk te maken. Hoeveel van die ruimte daadwerkelijk door de landbouw wordt geleverd, en hoeveel vervolgens voor havenprojecten beschikbaar komt, is in de gepubliceerde stukken niet zichtbaar.