Politiek verslaggever Leendert Beekman zegt na navraag bij de betrokken partijen dat er wél onderling contact is geweest. “Dat wordt niet met zoveel woorden gezegd, maar er was wel contact,” aldus Beekman bij BNR. Een formele afspraak om gezamenlijk de aanval te openen, wil geen van de partijen bevestigen. Toch valt de timing van de aanval volgens hem op: “Het SBS-debat was hét moment om gezamenlijk oppositie te tonen tegen de PVV.”

Dat het debat zich ontwikkelde tot een drie-tegen-één-situatie, kwam voor veel kijkers niet onverwacht. Wilders werd tijdens het debat voortdurend aangesproken op zijn partijprogramma, zijn eerdere uitspraken en zijn coalitie-onmogelijkheden.

Ingecalculeerde aanval
Volgens Beekman was de aanval strategisch logisch. “Of er nou wel of geen contact is geweest, dit was een no-brainer. Dit was hét debat waar ze met z’n vieren tegelijk konden sparren. In andere debatten wordt dat niet zo opgezet.”

De drie partijleiders leken hun aanvallen te hebben voorbereid. Vooral Yeşilgöz kwam sterk uit de verf met scherpe oneliners. Zo zei ze over de PVV: “Dat is geen partij, maar een man met een Twitter-account.” En: “Om tegengewerkt te worden moet je wel wérken.”

Die laatste uitspraak sloeg volgens Beekman goed aan bij het publiek. “Die beukte er wel in, dat merkte je meteen in de zaal.”

Wilders op de verdediging
Voor Geert Wilders zelf draaide het debat uit op een ongemakkelijke avond. Waar hij doorgaans het initiatief neemt, moest hij nu vooral reageren. “Wilders zat in het defensief, daar wil hij niet inzitten. Hij wil aanvallen,” zegt Beekman.

Opvallend was ook dat Wilders na afloop van het debat direct vertrok, terwijl andere lijsttrekkers nog met journalisten spraken. Een teken dat de PVV-leider niet tevreden was over zijn optreden, vermoeden verschillende commentatoren.

Effect op de verkiezingen
De vraag is wat deze gezamenlijke aanval hem zal kosten — of opleveren. Volgens Beekman kan de impact twee kanten op gaan. “Zijn vaste achterban zal denken: zie je wel, hij wordt altijd tegengewerkt, nu weer in het debat.”

Maar voor twijfelende kiezers kan het ook anders uitpakken. “Die kunnen nu denken: een stem op de PVV heeft weinig zin, want niemand wil met hem samenwerken.”

Volgens Beekman was dat ook precies de boodschap van Yeşilgöz, die tijdens het debat waarschuwde dat “als Wilders buitenspel blijft, Timmermans zomaar premier kan worden.”

Strategie met risico’s
De aanval was dus doelbewust, maar niet zonder risico. Gezamenlijk front vormen tegen Wilders kan hem in de slachtofferrol drukken — iets waar hij in het verleden juist van heeft geprofiteerd. Tegelijk kan het beeld van isolatie kiezers afschrikken die liever een partij steunen die daadwerkelijk kan regeren.

Of de gecoördineerde aanval het gewenste effect heeft, zal pas blijken bij de volgende peilingen. Eén ding is zeker: in het eerste grote televisiedebat van de campagne speelde Wilders dit keer niet de hoofdrol, maar het doelwit.