Chatcontrole drijft op zogeheten client-side scanning: controle van foto’s en berichten voordat ze worden verstuurd. Deze scan vindt plaats op de telefoon zelf. Daarmee wordt de versleuteling omzeild, waarschuwen de gasten. “Burgers proberen alles versleuteld te houden,” zegt David Boerstra, “en chatcontrole krijgt het voor elkaar om nog daarvoor te zitten, waardoor je alsnog alles prijsgeeft.”

Portier legt uit waarom dit zo ingrijpend is. De technologie kan eenvoudig fouten maken: “Dat plaatjes worden gedetecteerd die helemaal geen sesam zijn, maar jou wel in de problemen kunnen brengen.”

Hij verwijst naar eerdere incidenten waarbij vaders werden aangemerkt als verdacht omdat een foto van hun kind - bedoeld voor een arts - automatisch werd gemarkeerd. In één van die gevallen leidde dat tot huiszoeking, verlies van het Google-account en reputatieschade.

Van toezicht naar pre-crime
De podcast plaatst chatcontrole in een bredere trend: een samenleving waarin data wordt gebruikt om gedrag te voorspellen en te sturen. Duitsland werkt inmiddels samen met Palantir aan voorspellende politiesystemen. Boerstra noemt dit “pre-crime”.

Ook Portier ziet daarin een structurele verschuiving. “Op het moment dat je veel weet van een ander, kan je hem ook gaan beïnvloeden zonder dat de ander het doorheeft,” zegt hij. Die mogelijkheid tot sturing en beïnvloeding wordt volgens hem zwaar onderschat. 

Techbedrijven worden de poortwachters
De nieuwe EU-voorstellen leggen grote verantwoordelijkheid bij platforms. Providers moeten “alles doen om risico’s te mitigeren”. In de praktijk betekent dat grote druk om toch te scannen, ook zonder expliciet detectiebevel.

Daar komt leeftijdsverificatie bovenop – een maatregel die volgens de gasten vrijwel zeker zal leiden tot verplichte digitale identificatie. Daarmee raakt een belangrijk principe van internetvrijheid in het gedrang: anoniem kunnen communiceren. Portier vat het effect scherp samen: “Je toegang tot communicatie wordt eigenlijk volledig weggenomen.” 

Lekken, hacks en nieuwe risico’s
De sprekers benadrukken dat elke vorm van centrale opslag nieuwe kwetsbaarheden introduceert. Portier verwijst naar recente datalekken bij verificatiebedrijven en grote platforms vanwege leeftijdsverificatie. Vooral het lek bij Discord, waarbij honderdduizenden paspoort- en identiteitsbewijzen op straat kwamen te liggen, illustreert volgens hem hoe groot de schade kan zijn wanneer zulke gegevens in verkeerde handen vallen.

Boerstra benadrukt dat een hack directe schade kan veroorzaken. Intieme foto’s of persoonlijke berichten die via chatcontrole in een database terechtkomen, kunnen worden misbruikt voor chantage of reputatieschade.

Wat gebeurt er als chatcontrole wordt ingevoerd?
Volgens de podcast zullen apps die weigeren te scannen — zoals Signal of Session — waarschijnlijk uit officiële appstores verdwijnen. Alternatieve installatiemethoden blijven bestaan, maar zijn voor veel gebruikers te ingewikkeld.

Tegelijkertijd komt toegang tot sociale platforms onder druk te staan wanneer digitale ID’s verplicht worden. Voor veel mensen betekent dat effectief het einde van anonieme digitale communicatie.

Portier verwacht dat het grote publiek pas wakker wordt “als het misgaat”: wanneer onschuldige burgers worden gemeld, of wanneer een database uitlekt. Tot die tijd blijft veel onbekend. “Het is echt heel moeilijk te begrijpen nu,” zegt hij over de laatste onderhandelingsronde in Brussel.

De drie gasten benadrukken dat het publieke debat niet mag stagneren. Veel mensen hebben geen idee dat chatcontrole eraan komt, zeggen zij. De plannen raken immers de kern van digitale vrijheid: het recht op privécommunicatie.