Oekraïne ziet bevolking instorten: drie sterfgevallen per één geboorte
Oekraïne gaat een toekomst tegemoet waarin niet de wederopbouw, maar het gebrek aan mensen de grootste uitdaging lijkt te worden. De oorlog heeft de demografische krimp versneld die al decennia sluimert. Het land telt minder geboortes, meer sterfgevallen, miljoenen emigranten en een schaarste aan gezonde mannen. Dorpen lopen leeg, scholen sluiten, en artsen waarschuwen voor een generatie die nooit geboren zal worden. De vraag die steeds vaker klinkt in Kyiv, Lviv en de dorpen daartussen: wie blijft er straks over om het land opnieuw op te bouwen?
In het West-Oekraïense stadje Hoshcha is de leegte letterlijk zichtbaar. De kraamafdeling waar tien jaar geleden nog meer dan 400 kinderen per jaar werden geboren, telde dit jaar slechts 139 bevallingen. De afdeling verloor zelfs haar overheidsfinanciering omdat ze onder de officiële ondergrens zakte.
Volgens artsen is de daling direct verbonden met de oorlog. Veel mannen in de vruchtbare leeftijd zijn omgekomen, vermist of ver van huis gestationeerd. Jongeren stellen hun toekomst in de wachtstand. “Er is geen stabiliteit, niets om op te bouwen,” zegt een 21-jarige vrouw tegenover het persbureau Reuters. “Bijna iedereen van mijn generatie aarzelt om een gezin te stichten.”
Stress, angst en bevallingen in kelders
In frontgebieden zien artsen meer vroeggeboortes. Stress, angst en een zorgsysteem dat in stukken uiteenvalt eisen hun tol. Vrouwen in de regio Tsjernihiv moesten tijdens de bezetting bevallen in kelders zonder elektriciteit of verwarming, terwijl boven hen bombardementen doorgingen.
De grotere cijfers bevestigen het beeld. Oekraïne telde voor de invasie nog 42 miljoen inwoners. Nu zijn het er minder dan 36 miljoen. Onderzoekers verwachten dat het land tegen 2051 kan dalen tot 25 miljoen inwoners. Aan het einde van de eeuw zou die daling nog verder kunnen doorzetten.
Drie sterfgevallen per geboorte
De verhouding is dramatisch: per geboorte sterven er inmiddels ongeveer drie mensen. De levensverwachting van mannen daalde sinds het begin van de oorlog van 65 naar 57 jaar. Dat is een klap die in Europa in vredestijd nauwelijks een precedent heeft.
In het district Hoshcha, met 24.000 inwoners, kwamen sinds 2022 meer dan 140 mannen om het leven. Een muur in het lokale stadhuis, vol met portretten van gesneuvelden, is een dagelijkse herinnering aan de prijs van de oorlog.
De gevolgen zijn direct zichtbaar. In het dorp Sadove sloot een school met capaciteit voor 200 leerlingen omdat er nog maar negen kinderen over waren.
Emigratiegolf zonder einde
Emigratie is de grootste oorzaak van de bevolkingsterugval. Bijna zeven miljoen Oekraïners - vooral vrouwen en kinderen - vertrokken sinds 2022 naar EU-landen. Uit peilingen blijkt dat minder dan de helft van deze vluchtelingen overweegt om terug te keren.
Hoe langer de oorlog duurt, hoe sterker zij wortelen in hun nieuwe landen. De mobilisatiewetten houden ondertussen mannen tussen 18 en 60 jaar binnen de landsgrenzen. Maar zodra de oorlog voorbij is, verwachten deskundigen dat veel mannen alsnog vertrekken.
De regering waarschuwt zelf voor grote tekorten. In haar demografische strategie uit 2024 staat dat Oekraïne binnen tien jaar 4,5 miljoen arbeidskrachten tekort kan komen. Vooral de bouw, technologie en de overheid lopen vast.
Een vergrijzend land zonder opvolgers
Oekraïne was vóór de oorlog al een van de snelst vergrijzende landen van Europa. Nu versnelt dat. Het aandeel 65-plussers stijgt van 17 procent in 2020 naar 22 procent in 2040. De groep werkenden krimpt tegelijk hard.
Dat raakt de economie, de zorg, pensioenen en het leger. Demografen waarschuwen dat de trend van de afgelopen 35 jaar - lage geboortecijfers, emigratie en economische instabiliteit - de komende decennia bepalend blijft, ook als de oorlog stopt.
Toch hoeft een klein land niet per definitie arm te zijn. Demografen wijzen op voorbeelden als Luxemburg en Canada. Maar dan moet Oekraïne wel hervormen en de bevolkingsdaling afremmen.
Wederopbouw met minder handen
Kyiv werkt aan plannen voor terugkeerprogramma’s, huisvestingstimulansen, investeringen in lokale gemeenschappen en gecontroleerde arbeidsmigratie uit andere landen. Maar volgens deskundigen is dat een strategie “voor tientallen jaren”. Het kost 25 tot 30 jaar om de krimp te verzachten.
Voor veel gezinnen voelt dat abstract. Een lokale functionaris uit Hoshcha vertelt dat haar man werd opgeroepen voor het leger, dagen nadat ze hoorde dat ze zwanger was. “De kinderen geven ons hoop,” zegt ze. “Zonder hen zouden veel mensen de moed verliezen.”
Maar hoop is kwetsbaar in een land waar dorpen verdwijnen, scholen sluiten en generaties mogelijk nooit zullen worden geboren. Oekraïne staat daarmee niet alleen voor de taak om een land op te bouwen, maar ook om te voorkomen dat het demografisch wegzakt tot een punt waarop herstel nauwelijks nog mogelijk is.
