De motie van wantrouwen is ingediend door de fractie Patriots for Europe, met steun van leden van de rechts-conservatieve ECR-fractie. Aanleiding is de ondertekening van het handelsverdrag tussen de Europese Unie en de Mercosur-landen in Zuid-Amerika. Tegenstanders vrezen oneerlijke concurrentie voor Europese boeren, die aan strengere milieuregels moeten voldoen dan producenten buiten de EU.

Afwezigheid Commissievoorzitter
Opvallend was dat Von der Leyen niet aanwezig was om zich tijdens het debat te verantwoorden. In eerdere wantrouwendebatten trad de voorzitter van de Commissie wel zelf op, vaak vergezeld door het volledige college van commissarissen. Ditmaal voerde Šefčovič alleen het woord namens de Commissie.

Volgens critici onderstreept die afwezigheid het spanningsveld tussen de Europese Commissie en delen van het Parlement. Kinga Gál, vicevoorzitter van Patriots for Europe, zei dat het wegblijven van Von der Leyen “minachting toont voor de duizenden boeren die protesteren en voor de miljoenen kiezers die door onze fractie worden vertegenwoordigd”.

Ook indieners laten verstek gaan
Niet alleen de Commissievoorzitter ontbrak. Ook aan de zijde van de indieners was de opkomst laag. Van de ruim 110 Europarlementariërs die de motie hebben ondertekend, was minder dan een kwart daadwerkelijk aanwezig bij het debat. Jordan Bardella, voorzitter van Patriots for Europe en degene die de motie eerder publiekelijk aankondigde, was eveneens afwezig.

Dat leidde tot kritiek vanuit andere fracties. Jeroen Lenaerts, fractiedisciplineleider van de christendemocratische EVP, wees op de lege banken. “Als je deze zaal bekijkt, lijkt het erop dat het voor velen niet belangrijk genoeg was om hun agenda aan te passen en hier aanwezig te zijn,” zei hij.

Boycot door grote fracties
Ook de grote midden- en linkse fracties kozen ervoor het debat grotendeels te boycotten. De EVP, de sociaaldemocratische S&D-fractie en de liberale Renew-fractie waren slechts met een handvol leden vertegenwoordigd. In totaal waren er vanuit deze drie fracties ongeveer tien parlementariërs aanwezig.

Volgens Lenaerts onderstreept dit dat de motie weinig draagvlak heeft. “Dit debat gaat niet over verantwoording afleggen, maar over het genereren van aandacht,” stelde hij.

Vierde motie in korte tijd
Het is de vierde motie van wantrouwen tegen de Commissie in zeven maanden tijd. Drie eerdere pogingen haalden het niet. Die herhaling lijkt de belangstelling binnen het Parlement te hebben verminderd.

De drempel om een wantrouwendebat te starten ligt relatief laag: 72 van de 720 Europarlementariërs volstaan om een stemming af te dwingen. Daardoor wordt het instrument regelmatig ingezet. Binnen het Parlement klinkt inmiddels discussie over het verhogen van die drempel, al waarschuwen anderen dat dit de oppositie zou beperken.

Parlementaire leiding afwezig
Ook voorzitter van het Europees Parlement Roberta Metsola zat het debat niet voor. Zij liet zich vervangen door vicevoorzitter Katarina Barley. Slechts één fractievoorzitter was bij het debat aanwezig: Manfred Weber, leider van de EVP en partijgenoot van Von der Leyen.

Billy Kelleher van de Renew-fractie sprak zijn frustratie uit over de herhaalde pogingen, meldt Politico. “Hoe vaak moeten we stemmen over moties die geen kans van slagen hebben voordat iedereen de democratische verhoudingen accepteert?” vroeg hij zich af.

Stemming volgt donderdag
De motie van wantrouwen wordt donderdag in stemming gebracht. Voor aanneming is een tweederdemeerderheid nodig, wat als onwaarschijnlijk wordt beschouwd. Binnen het Parlement wordt algemeen verwacht dat de Commissie het vertrouwen behoudt.

Hoewel het debat inhoudelijk weinig nieuwe standpunten opleverde, riep vooral de afwezigheid van zowel de Commissievoorzitter als veel indieners vragen op over de politieke betekenis van het instrument. De stemming later deze week zal formeel uitsluitsel geven, maar het debat zelf liet vooral zien hoe beperkt het draagvlak momenteel is.