De EU en Mercosur bereikten in december vorig jaar in Montevideo een historisch vrijhandelsakkoord. Toch besloten de 27 EU-lidstaten begin januari, onder druk van boerenorganisaties en landen als Italië, om extra beschermingen voor de Europese landbouw toe te voegen. Die maatregelen maken het mogelijk om importen van producten als rundvlees tijdelijk stop te zetten als Europese prijzen met vijf procent dalen of als importvolumes met vijf procent stijgen.

Die extra voorwaarden vallen slecht in Zuid-Amerika. De Paraguyaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubén Ramírez, momenteel ook roulerend voorzitter van Mercosur, maakte dat duidelijk tijdens een persconferentie. „Deze nieuwe clausules maken geen deel uit van het historische vrijhandelsakkoord dat in Montevideo is ondertekend,” zei hij. „Daarom zouden ze niet moeten worden opgenomen.”

Dreiging van heronderhandeling
De Europese Commissie wil het akkoord op 17 januari officieel ondertekenen in Uruguay. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen staat daar gepland voor de handtekening. Maar volgens Ramírez is dat moment cruciaal. Hij waarschuwde dat als Von der Leyen met de extra clausules op tafel verschijnt, het akkoord opnieuw moet worden besproken.

De verschillen lijken op papier klein. In eerdere afspraken bestond al een beschermingsmechanisme, maar met een marge van acht procent in plaats van vijf procent. Toch hebben juist deze aangescherpte grenzen geleid tot massale boerenprotesten in Brussel en andere Europese steden.

Boeren vrezen oneerlijke concurrentie
Europese boeren zeggen dat zij niet kunnen concurreren met landbouwproducten uit Mercosur-landen als Paraguay, Uruguay, Argentinië en Brazilië. Die landen hanteren volgens hen minder strenge regels voor landbouw en veeteelt. In de afgelopen tien jaar verbood de EU het gebruik van veel pesticiden, hormonen en antibiotica die in Zuid-Amerika nog steeds gangbaar zijn.

Onder het nieuwe handelsakkoord moeten Mercosur-producten wel aan Europese normen voldoen. Vlees mag geen verboden antibiotica of hormonen bevatten. Ook mag Brussel vaststellen hoeveel resten van pesticiden maximaal zijn toegestaan. Toch vinden boerenorganisaties, milieuclubs, consumentenorganisaties en het Europees Parlement die controles onvoldoende streng.

Nationale maatregelen bovenop EU-regels
Om boeren tegemoet te komen, ging Frankrijk al een stap verder. Parijs stelde een extra nationaal verbod in op importen met resten van bepaalde pesticiden die binnen de EU zijn verboden. Daarmee legt Frankrijk strengere eisen op dan Brussel zelf.

Maar regels lossen volgens critici niet alles op. Productiekosten in Mercosur-landen liggen structureel lager. Grond, arbeid en veevoer zijn goedkoper. Daar komt bij dat de lagere waarde van Zuid-Amerikaanse munten hun exportpositie versterkt.

Tegelijkertijd is de EU sterk afhankelijk van Mercosur. Europese veehouderijen draaien grotendeels op soja en maïs uit Zuid-Amerika en Oekraïne. Ook blijft de EU producent en exporteur van pesticiden die binnen Europa verboden zijn, maar elders wel worden gebruikt.

De handelsovereenkomst wordt door Europese leiders gepresenteerd als een geopolitiek en economisch keerpunt. Maar het politieke draagvlak wankelt. Boeren blijven demonstreren, milieugroepen blijven kritisch en Mercosur-landen voelen zich gepasseerd door eenzijdige EU-wijzigingen. Of het akkoord daadwerkelijk wordt ondertekend, hangt nu af van de bereidheid van beide blokken om opnieuw om tafel te gaan.