Europese Rekenkamer kraakt EU-superfonds: eurobonds en risico op fraude
De Europese Rekenkamer haalt hard uit naar de plannen van Brussel voor een nieuw EU-superfonds van 865 miljard euro. Dat fonds moet tussen 2028 en 2034 de bestaande subsidies voor landbouw en armere regio’s vervangen. Volgens de Rekenkamer kleven er grote risico’s aan de nieuwe opzet. ‘Het risico op fraude neemt toe’, waarschuwt Rekenkamerlid Stef Blok tegenover De Telegraaf. Daarnaast kent het plan ook zogeheten eurobonds. Dit zijn gemeenschappelijke Europese schulden waar alle lidstaten gezamenlijk garant voor staan.
Het superfonds is onderdeel van een bredere EU-begroting van 2000 miljard euro. Jarenlang ging ongeveer een derde van het EU-budget naar landbouw en een derde naar cohesiegeld voor armere regio’s. De Europese Commissie wil die aparte potten nu samenvoegen tot één groot fonds.
Brussel wil daarbij een nieuwe werkwijze invoeren. Die lijkt sterk op de aanpak van het coronaherstelfonds. Lidstaten krijgen geld niet meer op basis van gemaakte kosten, maar pas als zij vooraf afgesproken plannen en hervormingen hebben uitgevoerd.
Vage doelen en weinig controle
Volgens de Rekenkamer klinkt het principe ‘voor wat, hoort wat’ streng, maar pakt het in de praktijk anders uit. In eerdere rapporten was de Rekenkamer al kritisch op het coronaherstelfonds, dat werd gefinancierd met gezamenlijke leningen.
‘De hervormingen waren vaak weinig ingrijpend en zeer beperkt’, zegt Blok. Lidstaten kwamen volgens hem met slecht meetbare doelen. ‘Zo kwam een land met een doel om een wet aan te nemen die streeft naar meer laadpalen, in plaats van een doel voor het daadwerkelijke aantal geplaatste laadpalen.’
De Rekenkamer vreest dat straks niet meer te volgen is waar het subsidiegeld uiteindelijk terechtkomt. Alleen de verdeling over regio’s of bestuurslagen blijft zichtbaar. ‘Als we niet kunnen achterhalen waar het geld naartoe gaat, neemt het risico op fraude toe’, aldus Blok. Voor boeren is wel een vast bedrag opgenomen. In totaal is 453 miljard euro gereserveerd voor inkomenssteun aan de landbouw.
Nieuwe schulden en juridische vragen
In het fonds zitten ook gezamenlijke leningen verstopt. Het gaat om 150 miljard euro die wordt uitgeleend aan lidstaten. Omdat het leningen betreft, wil het Kabinet-Jetten deze constructie geen Eurobonds noemen. De Rekenkamer zet daar vraagtekens bij en vraagt zich af of dit juridisch houdbaar is.
Tot nu toe werden gezamenlijke leningen alleen ingezet bij crisissituaties. In dit geval is daar volgens de Rekenkamer geen sprake van. Daarnaast bevat de begroting meer leenplannen, zoals 100 miljard euro extra voor Oekraïne en een crisisfonds van 350 miljard euro.
De Europese schuldenberg groeit daarmee verder. Dat is volgens Blok niet zonder risico’s. Lidstaten blijven individueel aansprakelijk. ‘In een extreme situatie zou de nationale contributie meer dan verdubbelen.’
