Het voorstel werd bevestigd door de Europese Commissie en wordt nog verder uitgewerkt. Sinds de eerste aankondiging in november 2025 heeft het plan veel discussie opgeroepen. Zowel lidstaten als politieke partijen maken zich zorgen over verdere centralisatie van macht binnen de Europese Unie.

Het initiatief komt van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Volgens de Commissie is het idee ontstaan in een periode waarin de geopolitieke situatie rond Europa verslechtert. Dreigingen zoals cyberaanvallen, sabotage van kritieke infrastructuur, hybride aanvallen en buitenlandse beïnvloedingscampagnes worden genoemd als redenen om de analysecapaciteit van de EU te versterken.

Kleine analyse-eenheid binnen de Commissie
Volgens een eerste schets zou de nieuwe inlichtingencel worden ondergebracht bij het secretariaat-generaal van de Europese Commissie. Daardoor zou de eenheid direct onder toezicht van de Commissievoorzitter werken.

De cel zou informatie verzamelen uit verschillende bronnen. Dat gaat onder meer om gegevens van nationale inlichtingendiensten en informatie uit openbare bronnen. Op basis daarvan zouden strategische analyses worden gemaakt die de Europese Commissie kunnen helpen bij beleidskeuzes.

De Europese Commissie benadrukt dat het niet gaat om een volwaardige Europese geheime dienst. Volgens Brussel is het plan niet bedoeld om een organisatie op te richten die vergelijkbaar is met nationale diensten zoals de CIA of MI6. Het zou volgens de Commissie gaan om een kleine analytische structuur die helpt bij het beter coördineren van informatie.

Politieke kritiek op voorstel
Toch heeft het voorstel tot veel kritiek geleid. Een van de scherpste reacties kwam uit Duitsland. De partij Alternative für Deutschland (AfD) uitte stevige bezwaren tegen de plannen.

Volgens de partij ligt nationale veiligheid bij de lidstaten en niet bij de Europese Commissie. In een bericht op sociale media schreef de partij: ‘De EU-commissie bevestigt plannen voor haar eigen inlichtingencel. Daarmee breekt Brussel duidelijk de geldende wet, omdat nationale veiligheid uitsluitend een zaak is van de lidstaten. Wij zeggen nee tegen gecentraliseerde surveillance vanuit Brussel.’

De kritiek komt niet alleen van eurosceptische partijen. Ook binnen de Europese instellingen zelf leidde het plan tot spanningen.

Bestaande EU-structuren
Binnen de Europese Unie bestaat namelijk al een civiel analysecentrum voor inlichtingen. Dat centrum heet EU INTCEN, het European Union Intelligence and Situation Centre. Het maakt deel uit van de Europese Dienst voor Extern Optreden en staat onder toezicht van de hoge vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken, Kaja Kallas.

INTCEN verzamelt informatie die vrijwillig door lidstaten wordt gedeeld. Op basis daarvan maakt het centrum analyses, waarschuwingen en risico-inschattingen over externe en hybride dreigingen. Het centrum bestaat uit ongeveer honderd experts en is sterk afhankelijk van de samenwerking met nationale inlichtingendiensten.

Het voorstel voor een extra inlichtingencel binnen de Europese Commissie zorgde daarom voor frictie. Diplomaten zagen het plan als een poging van de Commissie om meer directe invloed te krijgen op veiligheids- en inlichtingenzaken.

Door de kritiek werd het voorstel inmiddels aangepast. In februari werd het plan aanzienlijk afgezwakt. Volgens EU-bronnen bevindt het project zich nog in een conceptfase en richt het zich nu op een kleinere analysecapaciteit die bestaande structuren moet aanvullen.