Volgens de EU is de onderscheiding bedoeld voor personen die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan Europese samenwerking. Op de website van de Europese Unie staat dat de prijs wordt uitgereikt aan mensen die zich hebben ingezet voor ‘respect voor menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid en de rechtsstaat’.

Zelensky ontvangt de onderscheiding samen met andere bekende Europese figuren. Ook voormalig Duits bondskanselier Angela Merkel en voormalig Pools president Lech Wałęsa behoren tot de ontvangers.

Discussie na uitspraken over Orbán
De onderscheiding komt op een moment waarop Zelensky internationaal onder vuur ligt vanwege recente uitspraken. Tijdens een bijeenkomst met een Oekraïense parlementaire commissie sprak hij over een Europees plan voor een gezamenlijke lening van 90 miljard euro.

Die lening is bedoeld om wapens voor Oekraïne te financieren. Hongarije blokkeerde echter steun voor het plan. Dat gebeurde tijdens een conflict over de Druzhba-pijpleiding, een belangrijke route voor Russische olie naar Hongarije en Slowakije.

Tijdens de bijeenkomst sprak Zelensky zijn frustratie uit over het Hongaarse standpunt. ‘We hopen dat niet één persoon in de Europese Unie de 90 miljard, of de eerste tranche van de 90 miljard [euro], zal blokkeren en dat de Oekraïense soldaten wapens zullen hebben.’

Daarna volgde een opmerking die in Hongarije werd opgevat als een dreiging. Zelensky zei: ‘Anders zullen we het adres van deze persoon aan onze strijdkrachten geven en dan zullen ze hem bellen en in hun eigen taal met hem spreken.’

Kritiek vanuit meerdere landen
De woorden van Zelensky leidden tot kritiek vanuit Hongarije. Niet alleen de Hongaarse regering, maar ook oppositieleider Péter Magyar noemde de uitspraak onacceptabel.

Ook andere Europese politici reageerden op de opmerking. De Slowaakse premier Robert Fico sprak zich uit tegen de dreigende woorden. Zelfs de Europese Commissie nam afstand van de uitspraak.

Plaatsvervangend hoofdwoordvoerder Olof Gill zei namens de Commissie: ‘Specifiek met betrekking tot de opmerkingen van president Zelensky zijn wij als Europese Commissie heel duidelijk dat dit soort taal niet acceptabel is. Er mogen geen bedreigingen zijn tegen EU-lidstaten.’

Reacties uit politiek Europa
De onderscheiding voor Zelensky leidde ook tot politieke reacties. Máté Kocsis, leider van de Fidesz-fractie in het Hongaarse parlement, reageerde kritisch.

In een video op Facebook zei hij: ‘De voorzitter van het Europees Parlement Roberta Metsola heeft aangekondigd dat de hoogste graad van de Europese Orde van Verdienste natuurlijk aan Volodymyr Zelensky zal worden toegekend.’

Daarna stelde hij een reeks vragen. ‘Wie zou hem anders krijgen, zo niet degene die dreigde de premier van een EU-lidstaat te doden, of degene die een oliepijpleiding van een lidstaat blokkeerde en zo een energiecrisis veroorzaakte, of degene die zich met een verkiezingscampagne van een land bemoeide?’

Hij sloot af met een sarcastische opmerking. ‘Natuurlijk krijgt hij het, Zelensky krijgt het! Gefeliciteerd, meneer de president!’

Ook de Duitse AfD-leider Alice Weidel reageerde. ‘De EU reikt Merkel en Zelensky de hoogste Orde van Verdienste uit. De één heeft Duitsland zestien jaar lang geruïneerd, de ander gaat gewoon verder waar zij is gebleven. De EU noemt dit ‘diensten aan Europa.’’