De problemen begonnen kort na de opening van Stek Oost. In 2021 schrijft een bewoonster aan de gemeente: “Dit project werkt niet en heeft ook nooit gewerkt, helemaal niet voor vrouwen. […] Dit is geen manier van leven meer. Mensen met trauma’s brengen mensen met goede bedoelingen letterlijk in gevaar.”

Stek Oost was bedoeld als experiment. Nederlandse jongeren en statushouders zouden samen een gemeenschap vormen. De gemeente presenteerde het als succesformule. Maar in de praktijk ontstonden al snel spanningen. Vooral vrouwen voelden zich onveilig. Er waren meldingen van intimidatie en agressie.

Ernstige incidenten en groeiende onrust
De situatie escaleerde in de jaren daarna. In het complex vonden twee verkrachtingen plaats. De dader, een Syrische statushouder, werd veroordeeld. Ook was er een steekincident.

In april 2023 loopt de spanning opnieuw op. Ambtenaren schrijven over “onveiligheid, intimidatie, bedreigingen”. Op één dag worden zes mannen genoemd die een vrouw seksueel intimideren. Een ambtenaar schrijft: “Carolien had zojuist een afspraak […] en zij schetst een situatie over Stek waarvan ik hoop dat die niet waar is, maar ik vrees van wel.”

De zorgen zijn groot. Toch klinkt er intern ook terughoudendheid. Een andere ambtenaar waarschuwt: “Waar ik voor wil waken is dat er een beeld ontstaat dat het concept mislukt is terwijl het in het overgrote deel van de gevallen goed gaat.”

Stadgenoot wil stoppen
Terwijl de problemen oplopen, trekt Stadgenoot een harde conclusie. De corporatie wil stoppen met statushouders in Stek Oost. Dat blijkt uit meerdere interne mails. Een ambtenaar vat het zo samen: “Idee vanuit Stadgenoot: alle statushouders moeten er asap uit. Allemaal eruit en schone lei.”

Stadgenoot noemt het complex zelfs “besmet”. De corporatie voelt zich “meer hulpverlener dan verhuurder”. De wens is duidelijk: een nieuwe start zonder statushouders.

Pels bagatelliseert situatie
Wethouder Zita Pels wordt in juli 2023 geïnformeerd. De directeur van Stadgenoot belt haar persoonlijk met de boodschap dat het zo niet langer kan.

Toch neemt Pels dat signaal niet serieus. Later zegt ze in de gemeenteraad dat ze het telefoontje niet zag als “een heel erg groot moment”. Ook spreekt ze niet van een “fundamentele koerswijziging”. Die houding staat haaks op de interne documenten. Daaruit blijkt dat de zorgen bij Stadgenoot groot en structureel waren.

Gemeente kiest voor voortzetting
De gemeente staat voor een dilemma. Stoppen met Stek Oost heeft gevolgen. Het project geldt als voorbeeld voor beleid. Bovendien moet Amsterdam statushouders blijven huisvesten.

Ambtenaren schrijven dat stoppen ook impact heeft op “de beeldvorming”. De gemeente kiest uiteindelijk voor voortzetting. Er worden wel aanpassingen gedaan. Het aandeel statushouders daalt van 50 naar 30 procent. Extra begeleiding wordt ingezet. Maar het fundamentele probleem blijft bestaan.

Structurele problemen blijven liggen
Andere oplossingen stranden. Permanente beveiliging wordt te duur gevonden. Aanpassingen aan het gebouw gaan niet door. Screening van bewoners blijkt juridisch lastig. Ondertussen klagen bewoners over de situatie. Lange gangen zorgen voor een onveilig gevoel. Er is sprake van “rioollucht, ratten, warme studio’s”. Toch verandert er weinig.

In 2024 wordt het rustiger. Maar dat komt vooral doordat het complex leegloopt. Nieuwe huurders blijven weg. Ambtenaren zien een nieuw probleem ontstaan: “Nu heerst de angst dat er alleen nog bewoners komen die ondersteuning nodig hebben in plaats van kunnen bieden.” De oorspronkelijke opzet van een gemengde gemeenschap lijkt mislukt.

De gang van zaken roept vragen op. Waarom werd er niet eerder ingegrepen? Waarom werden signalen van bewoners en Stadgenoot genegeerd? De gemeente stelt in een reactie dat er “altijd veel zorg en aandacht” is geweest voor de veiligheid. Volgens een woordvoerder zijn er wel degelijk maatregelen genomen.  Ook Stadgenoot zegt dat er meer is gebeurd dan uit de documenten blijkt. De corporatie benadrukt dat er herhaaldelijk is aangedrongen op meer begeleiding.